🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Thái và Bĩ: lúc thông, lúc tắc

Kinh Dịch trong đời sống · 6 phút đọc

Chú Ba bán hủ tiếu ở chợ nhà tôi kể, đời buôn bán của chú có hai mùa. Mùa thông, khách đông, bán từ sáng tới trưa là hết nồi. Mùa tắc, khách vắng, có hôm nấu nồi hủ tiếu mà tới chiều vẫn còn nửa nồi. Chú bảo: hồi trẻ, mùa thông thì chú mừng, mở thêm bàn, mướn thêm người. Tới mùa tắc thì chú hoảng, muốn nghỉ bán. Giờ già rồi, chú hiểu: thông với tắc nó đổi nhau hoài, như ngày với đêm. Mùa thông thì dành dụm, mùa tắc thì cầm cự. Vậy mà sống được mấy chục năm.

Câu chuyện của chú Ba đúng với rất nhiều việc trong đời. Làm ăn có lúc lên, lúc xuống. Sức khỏe có lúc tốt, lúc xấu. Gia đình có lúc êm ấm, lúc lục đục. Người trẻ thường nghĩ: lúc lên là do mình giỏi, lúc xuống là do mình xui. Nhưng người già thì biết: lên xuống là chuyện thường của đời. Cái quan trọng không phải là lúc lên hay lúc xuống, mà là mình sống thế nào trong cả hai lúc.

Người xưa có hai quẻ đặt cạnh nhau để nói chuyện này. Quẻ Thái và quẻ Bĩ. Thái là thông suốt, trời đất giao hòa, mọi việc hanh thông. Bĩ là bế tắc, trời đất không giao nhau, mọi việc đình trệ. Hai quẻ này đối nhau hoàn toàn. Nhưng điều thú vị là trong Kinh Dịch, Thái và Bĩ luôn đi cùng nhau, đổi chỗ cho nhau. Hết Thái tới Bĩ, hết Bĩ lại tới Thái. Không có cái nào ở mãi.

Lời Tượng của quẻ Bĩ có một câu mà người Việt mình quen thuộc. Đại ý: bế tắc đến cùng cực thì sẽ mở ra. Người ta hay nói ngắn gọn: bĩ cực thái lai. Câu này nhiều người dùng để tự an ủi nhau khi gặp khó khăn. Nhưng ít người để ý vế sau của nó. Bĩ cực thái lai không có nghĩa là ngồi yên chờ vận đổi. Nó có nghĩa là trong lúc bế tắc, người ta vẫn phải giữ mình cho ngay, làm việc cho đàng hoàng, thì khi thời chuyển, mình mới đón được.

Lúc thông, cái nguy hiểm nhất là chủ quan. Làm ăn đang lên, người ta dễ nghĩ mình giỏi, dễ tiêu xài, dễ coi thường người khác. Có người lúc khó khăn thì sống tiết kiệm, giữ chữ tín. Tới lúc khá lên thì quên hết. Rồi khi vận đổi, không còn ai giúp. Quẻ Thái dạy: lúc thông thì phải nhớ, thông không ở mãi. Người khôn là người lúc thông vẫn dành dụm, vẫn giữ chữ tín, vẫn đối xử tốt với người xung quanh. Để tới lúc tắc, còn có người chìa tay ra.

Lúc tắc, cái nguy hiểm nhất là tuyệt vọng. Thua lỗ một vụ làm ăn, có người nghĩ đời mình thế là hết. Cãi nhau một trận lớn, có người nghĩ gia đình mình thế là tan. Nhưng tắc không phải là hết. Tắc là một trạng thái, như mùa đông. Mùa đông cây không có lá, nhưng rễ vẫn sống dưới đất. Tới mùa xuân, cây lại đâm chồi. Người trong lúc tắc, nếu giữ được cái gốc của mình — sức khỏe, chữ tín, tình nghĩa gia đình — thì khi thời chuyển, mình sẽ đứng dậy được.

Có một điều nữa. Thái và Bĩ không chỉ đổi nhau theo thời gian, mà còn đổi nhau trong cùng một ngày, một việc. Một ngày đi làm, buổi sáng suôn sẻ, buổi chiều gặp khách khó tính. Một vụ làm ăn, đầu xuôi, đuôi lọt. Hiểu được như vậy, người ta bớt cực đoan. Lúc thuận không mừng quá. Lúc nghịch không buồn quá. Giữ lòng bình thản, làm việc cần làm, còn lại để thời gian trả lời.

Chú Ba bán hủ tiếu nói một câu tôi nhớ mãi. Chú bảo: tao không sợ mùa tắc. Tao chỉ sợ mùa thông mà tao quên mất mùa tắc cũng sẽ tới. Nghe thì đơn giản. Nhưng đó là cả một đời buôn bán đúc lại.

Hôm nào bạn thấy mọi việc đang thuận lợi, thử dành dụm một chút, giữ chữ tín một chút, đối xử tốt với người xung quanh một chút. Hôm nào bạn thấy mọi việc đang bế tắc, thử nhớ lại: trước đây mình cũng từng tắc, rồi cũng qua. Lần này cũng vậy thôi. Thông với tắc, nó đổi nhau hoài. Người giữ được lòng bình thản giữa hai lúc đó, là người đi được xa nhất.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Kinh Đại Toàn, tập 2 (Thượng Kinh) — quẻ Bĩ, tr. 197: "Tượng rằng: Bĩ cực, Thái lai"; Kinh Dịch Lược Giải, tr. 72: "Bĩ cực Thái Lai. Thái và Bĩ chỉ là hai trạng thái"
Bài liên quanQuẻ Vị Tế: chưa xong cũng là đang điĐổi việc: biết lùi một bước để tiến ba bướcChuyển nhà: đổi chỗ ở, giữ nếp nhà