Vợ chồng anh Minh cãi nhau vì chuyện tiền chợ. Chị nói tháng này tiền chợ tăng. Anh nói chị tiêu hoang. Chị nói anh không biết giá cả. Anh nói chị không biết tiết kiệm. Câu qua câu lại. Lúc đầu là tiền chợ. Lúc sau thành chuyện cũ: hồi đó sao không nghe tôi, hồi đó ai quyết sai. Cuối cùng, không ai nhớ mình cãi vì cái gì nữa. Chỉ nhớ là mình đang giận. Tối đó, hai người ăn cơm trong im lặng. Cơm nguội, lòng cũng nguội.
Tranh cãi trong nhà hay bắt đầu như vậy. Từ một việc nhỏ. Rồi lan ra. Vì khi cãi, người ta không cãi việc nữa. Người ta cãi để thắng. Thắng một câu nói. Thắng cho người kia phải im. Nhưng thắng trong nhà thì được cái gì. Người kia im, nhưng lòng không phục. Hôm nay im, mai lại bùng lên. Thắng một trận cãi, thua cả một buổi tối yên.
Sách Trung Dung nói một câu mà người học Dịch hay nhắc lại. Đại ý rằng, chữ trung là biết, chữ dung là làm. Trung dung là biết rồi làm cho đúng, hợp nhất biết và làm. Đến được chỗ trung, chỗ hòa, thì trời đất mới định được ngôi vị, vạn vật mới được nuôi dưỡng. Sách Dịch Học Tinh Hoa giảng rằng, phải lấy trung hòa làm mục đích. Nghe thì cao. Nhưng đem vào chuyện cãi nhau trong nhà thì rất gần. Trung là không lệch về một bên. Hòa là không làm vỡ nhau.
Khi cãi nhau, người ta hay lệch. Một người lệch về lý: tôi đúng, anh sai, phải nghe tôi. Một người lệch về tình: anh không thương tôi nên mới nói vậy. Lệch về lý thì lời nói thành dao. Lệch về tình thì chuyện nhỏ thành chuyện lớn. Giữ chữ trung là đứng ở giữa. Ở giữa không có nghĩa là ba phải, ai nói cũng gật. Ở giữa nghĩa là: việc này, phần nào tôi đúng, phần nào anh đúng, phần nào cả hai cùng sai. Nhìn được như vậy thì mới nói chuyện được.
Có một cách đơn giản để cãi nhau cho lành. Trước khi nói, dừng một hơi thở. Một hơi thôi. Trong một hơi đó, hỏi mình: câu này nói ra để giải quyết việc, hay để làm người kia đau. Nếu để làm đau thì đừng nói. Nói ra rồi, đau thì ở lại lâu lắm. Lời nói không rút lại được. Xin lỗi có thể làm lành, nhưng vết thì vẫn còn. Người xưa nói, lời nói như bát nước đổ đi. Đổ rồi, hốt lại không đầy.
Cách thứ hai: nói việc, đừng nói người. Tiền chợ tăng thì nói tiền chợ. Đừng nói: anh là người keo kiệt, chị là người hoang phí. Nói việc thì việc còn có cách giải. Nói người thì người ta chỉ còn cách tự vệ. Tự vệ thì cãi tiếp. Cãi tiếp thì không còn việc gì nữa, chỉ còn hai người muốn thắng nhau. Nhà nào cãi nhau bằng cách nói người thì nhà đó cãi hoài không dứt.
Cách thứ ba: tìm điểm giữa, đừng tìm điểm thắng. Tiền chợ tăng thì cùng ngồi lại xem tăng ở đâu. Có món nào bớt được không. Có cách nào đi chợ rẻ hơn không. Điểm giữa không phải là ai cũng vừa lòng hoàn toàn. Là cả hai cùng chịu một chút, để nhà yên. Nhà yên thì tiền chợ tăng một chút cũng không thành chuyện lớn. Nhà không yên thì tiền chợ không tăng cũng thành chuyện để cãi.
Có đôi vợ chồng già tôi quen. Ông bà sống với nhau gần năm mươi năm. Người ta hỏi bí quyết. Bà nói: hồi trẻ, bà cãi thắng ông nhiều lắm. Sau này bà mới hiểu, thắng ông thì được gì. Ông im, nhưng ông buồn. Ông buồn thì nhà buồn. Bây giờ, cãi nhau thì bà nói: thôi, mình tìm cách nào cả hai cùng sống được. Ông cũng vậy. Bà nói: giữ được nhà yên mới là thắng. Thắng ông thì dễ. Thắng cái giận của mình mới khó.
Sách xưa không dạy người ta không được giận. Giận là thường. Sách dạy người ta giận mà không lệch. Không lệch về lời cay. Không lệch về chuyện cũ. Không lệch về cái tôi. Giữ được chữ trung trong lúc giận là khó nhất. Nhưng cũng là lúc cần nhất. Vì lúc bình thường, ai cũng nói được lời hay. Lúc giận mới biết lòng mình ra sao.
Tối nay, nếu nhà có chuyện cãi nhau, thử dừng lại một hơi thở. Thử nói việc, đừng nói người. Thử hỏi: mình muốn thắng câu này, hay muốn nhà yên tối nay. Hỏi thật lòng rồi sẽ biết phải làm gì. Chữ trung không ở trong sách. Chữ trung ở trong một hơi thở dừng lại đúng lúc. Ở trong một câu nói bớt đi một chữ cay. Ở trong một lần chịu lùi một bước để nhà còn nguyên. Giữ chữ trung, đừng giữ chữ thắng. Nhà yên rồi, việc gì cũng sẽ có cách.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư