Anh Hùng mở một tiệm sửa xe đã mười năm.
Hồi đầu, tiệm đông khách lắm. Anh làm giỏi, giá phải chăng. Nhưng hai năm gần đây, xung quanh mở thêm ba tiệm mới. Khách chia ra. Tiền thuê mặt bằng thì tăng. Anh Hùng cố gồng. Anh vay thêm tiền, nhập thêm đồ, mở thêm dịch vụ. Càng làm, càng lỗ. Anh bảo, mình không thể dừng được. Dừng là thua.
Một hôm, anh ngồi với ông bác hàng xóm. Ông bác hỏi, mày có biết mình đang đi đường nào không. Anh Hùng ngẩn ra. Ông bác bảo, mày đang đi đường núi. Đường núi thì dốc, thì khó, thì càng đi càng mệt. Sao mày không đi đường bằng?
Anh Hùng không hiểu. Ông bác nói tiếp. Đường bằng là đường nào. Là làm ít lại, làm chắc lại. Là trả mặt bằng lớn, thuê mặt bằng nhỏ. Là bớt dịch vụ, giữ lại cái mình giỏi nhất. Là đừng vay nữa.
Anh Hùng nghe lời. Anh thu nhỏ tiệm lại. Một năm sau, tiệm nhỏ hơn, nhưng có lãi. Anh bảo, hóa ra, dừng lại không phải là thua. Dừng lại là để xem mình đang đi đường nào.
Người xưa có một quẻ nói đúng chuyện này. Quẻ Kiển.
Quẻ Kiển nói về gian nan, bế tắc. Thoán từ của quẻ viết: Kiển thì lợi ở hướng Tây Nam, không lợi ở hướng Đông Bắc. Nên gặp người tài đức. Giữ chính thì tốt. Sách giảng: Tây Nam là phương Khôn, là nơi bình địa. Đông Bắc là phương Cấn, là nơi núi non chập chùng. Nghĩa là, lúc gặp gian nan, hãy đi đường bằng, đừng đi đường núi.
Thoán Truyện còn nói một câu rất hay: thấy hiểm nguy mà biết dừng lại, đó mới là sáng suốt. Dịch ra lời thường, là: thấy nguy mà dừng, không phải là nhát. Thấy nguy mà dừng, là khôn.
Trong đời, nhiều người làm ngược lại. Thấy nguy, càng lao vào. Thấy khó, càng cố. Họ nghĩ, cố thêm một chút nữa là qua. Nhưng có những lúc, cố thêm một chút nữa, là rơi xuống vực. Quẻ Kiển bảo, lúc đó, hãy dừng lại. Dừng lại, xem lại đường mình đang đi. Có phải mình đang đi đường núi không? Có con đường bằng nào khác không?
Anh Hùng kể, lúc anh vay tiền mở thêm dịch vụ, anh biết là mình đang liều. Nhưng anh nghĩ, liều thì mới thắng lớn. Ông bác bảo anh, mày đang đi đường núi mà cứ tưởng mình đi đường bằng. Đường núi thì đẹp, nhưng mệt. Mà mệt thì không đi xa được.
Quẻ Kiển còn dạy một điều nữa. Lúc gặp gian nan, nên gặp người tài đức. Thoán từ viết: lợi kiến đại nhân. Sách giảng: trong những thời nhiễu nhương, có rất nhiều người nhảy ra để phiêu lưu, mưu đồ đại sự. Nhưng chỉ có bậc đại nhân, có tài, có đức, có đạo lý, mới hoạch định được đường lối hẳn hoi, để đem lại an bình. Nói bằng lời thường, là: lúc mình khó khăn, đừng tự mình xoay sở một mình. Hãy tìm một người khôn ngoan, có đức, mà hỏi. Người đó có thể là một ông bác hàng xóm. Có thể là một người bạn từng trải. Có thể là một người thầy.
Anh Hùng bảo, nếu không có ông bác, chắc anh còn vay thêm, còn gồng thêm, đến lúc sập tiệm. Ông bác không cho anh tiền. Ông chỉ hỏi anh một câu. Mày đang đi đường nào? Một câu hỏi, mà cứu được cả một cái tiệm.
Trong chương quẻ Kiển, sách còn có một đoạn giảng về cách dùng người và cách đối mặt với khổ sở, rất đáng nhớ. Sách viết, nếu chẳng may mình bị tàn phế, vì bất cứ lý do nào, thì đừng than oán làm gì. Vì khổ sở, oán than cũng chẳng mang lợi ích gì, mà chỉ làm cho mình thêm đau đớn về tinh thần. Hãy dốc hết tinh thần đi tìm đạo lý, sẽ thấy đời mình cao siêu hơn nhiều, ý nghĩa hơn nhiều.
Nói bằng lời thường, là: khi gặp chuyện không may, than vãn không giúp gì. Than vãn chỉ làm mình mệt thêm. Thay vì than, hãy hỏi: mình học được gì từ chuyện này? Mình còn cái gì? Mình đi tiếp bằng đường nào?
Quẻ Kiển không phải là quẻ của sự đầu hàng. Nó là quẻ của sự tỉnh táo. Nó bảo mình, lúc đường khó đi, đừng cắm đầu mà đi tiếp. Hãy dừng lại. Nhìn lại. Tìm đường bằng. Tìm người khôn mà hỏi. Giữ mình cho chính. Rồi đi tiếp.
Và sách còn nhắc, sau quẻ Kiển là quẻ Giải. Giải là cởi mở, là thoát ra. Kiển là hoạn nạn, gian lao. Nhưng gian khổ nào mà mãi đâu. Cho nên Giải tiếp theo sau. Nghĩa là, bế tắc không phải là mãi mãi. Nó chỉ là một đoạn đường. Đi qua nó, thì sẽ có lúc được cởi mở.
Cho nên, nếu hôm nay bạn đang ở trong một đoạn đường khó đi, hãy nhớ quẻ Kiển. Đừng vội lao tiếp. Hãy dừng lại một chút. Hỏi mình: mình đang đi đường núi hay đường bằng? Có ai khôn ngoan mà mình có thể hỏi không? Mình còn giữ được cái chính của mình không?
Dừng lại, không phải là thua. Dừng lại, là để đi tiếp cho đúng đường.
Những điều vừa nghe là cách người xưa đọc đời qua quẻ Dịch, để tham khảo và suy ngẫm. Không phải là lời đoán vận mệnh cho bất cứ ai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư