Mùa này, ngoài bãi cỏ sau nhà, hoa bồ công anh nở trắng. Chỉ cần một cơn gió nhẹ đi qua, những hạt nhỏ như dù bay lên, bay xa, bay mãi. Không hạt nào bay ngược gió. Không hạt nào cãi lại gió. Gió đi đâu, hạt theo đó. Nhìn thì tưởng yếu đuối, mà nhờ vậy, bồ công anh mọc khắp nơi.
Quẻ Tốn trong Kinh Dịch là quẻ của gió. Sách xưa viết về quẻ Tốn bằng hình ảnh cây bồ công anh gặp gió mạnh: lá bồ công anh xòe lớn như chiếc dù, thân lại nhẹ bâng, gặp gió tất loạn phi. Tự mình chưa làm gì được hết, hãy tìm những thế lớn để ẩn nấp. Và sách dặn thêm: hoàn cảnh này là hoàn cảnh tuyệt đối bị động, đòi hỏi thái độ nhu hòa để thuận thời ứng địa. Nghĩa là khi mình còn yếu, còn nhỏ, thì việc khôn ngoan nhất không phải là gồng mình chống lại, mà là mềm ra, thuận theo, nương vào thế lớn mà đi.
Nghe qua, nhiều người sẽ chê: thuận theo là hèn, là gió chiều nào theo chiều ấy. Nhưng gió trong quẻ Tốn không phải là gió nịnh bợ. Gió là thứ không có hình mà đi được khắp nơi, len qua khe cửa, luồn qua kẽ lá, đi đến đâu cũng để lại dấu vết. Người như gió là người mềm mà không gãy, lùi mà không mất, chờ mà không bỏ cuộc.
Trong đời thường, có những lúc ta đúng là cây bồ công anh. Mới ra trường, chưa có kinh nghiệm, chưa có tiếng tăm. Mới mở quán, chưa có khách quen. Mới về làm dâu, chưa hiểu hết nếp nhà. Lúc đó mà cứng đầu, đòi làm theo ý mình cho bằng được, thì như hạt bồ công anh đòi bay ngược gió, bay được một đoạn rồi rơi xuống đất. Còn nếu chịu học, chịu nghe, chịu nương vào người đi trước, thì gió sẽ đưa mình đi xa hơn sức mình rất nhiều.
Sách xưa kể chuyện những người khởi nghiệp từ tay trắng, lúc đầu chẳng khác gì cây bồ công anh gặp gió thổi, bay tứ tán, hết ở với người này rồi lại theo người khác. Họ không xấu hổ vì chuyện đó. Họ hiểu rằng khi mình chưa có thế, thì nương nhờ là cách sống, không phải là nhục. Đến khi đủ lớn, đủ mạnh, họ mới đứng vững và làm chủ được gió.
Nhưng thuận thời không có nghĩa là buông xuôi. Hạt bồ công anh bay theo gió, nhưng nó vẫn mang trong mình hạt giống. Đi đâu, nó gieo mầm ở đó. Người thuận thời cũng vậy: hoàn cảnh có thể đẩy ta đi nhiều nơi, gặp nhiều người, nhưng hạt giống trong mình là cái nghề, cái đức, cái chí thì phải giữ cho nguyên. Gió chỉ đưa người có hạt giống đi xa. Người không có hạt giống thì gió thổi bay rồi mất hút.
Vậy nên, khi thấy mình đang ở thế yếu, đừng xấu hổ, đừng gồng mình làm anh hùng. Hãy hỏi ba câu. Thứ nhất, gió đang thổi về hướng nào, tức là thời thế, lòng người đang đi về đâu. Thứ hai, mình có thể nương vào ai, học ở ai, làm cùng ai. Thứ ba, hạt giống của mình là gì, mình giữ được nó qua cơn gió này không. Trả lời được ba câu đó, thì dù hôm nay mình nhỏ bé, ngày mai mình vẫn có đường đi xa.
Gió nhẹ mà đi xa. Cây lớn nhờ rễ sâu, người đi xa nhờ biết thuận. Quẻ Tốn không dạy ta cúi đầu. Quẻ Tốn dạy ta mềm như gió, để đến được nơi mà kẻ cứng đầu không bao giờ tới.
Gió còn dạy ta một điều nữa: gió không tranh chỗ với ai. Gió len qua khe cửa mà không phá cửa, luồn qua kẽ lá mà không bẻ cành. Người thuận thời cũng vậy: đi vào chỗ người ta, làm việc cùng người ta, mà không làm ai khó chịu. Có người mới vào chỗ làm đã muốn chứng tỏ mình giỏi hơn tất cả, nói to, làm ồn, cuối cùng bị cả phòng xa lánh. Có người mới vào thì lặng lẽ học, lặng lẽ giúp, một thời gian sau ai cũng quý. Gió đi xa không phải vì gió mạnh, mà vì gió không làm ai đau. Người đi xa cũng vậy: không phải vì mình to tiếng, mà vì mình đi mà ai cũng muốn đi cùng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư