Có những người rất mạnh. Trẻ khỏe, làm ăn lên như diều, vừa thắng một vụ lớn đã muốn thắng vụ nữa to hơn. Sức mạnh là phúc. Nhưng sức mạnh không biết giữ thì thành họa. Người ta hay ngã không phải lúc yếu, mà ngã đúng lúc mình đang mạnh nhất. Vì lúc mạnh, mình tưởng mình không bao giờ hết sức.
Quẻ Đại Tráng trong Kinh Dịch nói về cái mạnh đó. Trong cuốn 64 Quẻ Dịch, sách viết: "Thừa thắng nhuệ khí như con ngựa đua vừa nghe hiệu lệnh khởi hành. Nhưng mới vài vòng đã có nhiều con vì không biết dưỡng lực vì tưởng mình đủ sức, nên yếu dần, có nhiều con chạy bừa bãi nên vấp ngã." Con ngựa hay không phải con chạy nhanh nhất lúc đầu. Con ngựa hay là con biết giữ sức, chạy đều tới đích. Sách lấy chuyện xưa làm ví dụ: có người vừa chiếm được chính quyền đã muốn làm ngay việc lớn khắp nơi, trong khi nước nhà sau bao năm loạn lạc chỉ như người ốm mới khỏi. Đường lối ấy kém thực tế, vì không nhìn thấy sức mình tới đâu.
Trong đời thường, quẻ Đại Tráng gặp hoài. Người trẻ vừa được thăng chức đã muốn đổi hết mọi thứ trong một tuần. Anh ta mạnh, anh ta giỏi, nhưng đổi quá nhanh, người dưới không theo kịp, việc rối lên, cuối cùng chính anh ta mệt. Người buôn bán vừa lời một vụ lớn đã vay thêm tiền mở thêm ba chi nhánh. Lúc đầu tiền vào ầm ầm, sau đó vốn mỏng, hàng tồn, nợ dồn, một cơn gió nhẹ cũng đủ làm sập. Người khỏe mạnh thức khuya làm việc liên tục, tưởng mình sắt đá, tới một ngày đổ bệnh, nằm viện cả tháng, tiền kiếm được bao nhiêu cũng không đủ trả viện phí.
Đại Tráng dạy một điều mà người mạnh hay quên: mạnh thì phải có lễ. Lễ ở đây là chừng mực. Sức mạnh phải đi với chừng mực, như ngựa hay phải có dây cương. Biết dưỡng lực là biết làm việc có nhịp, nghỉ có lúc. Mạnh không phải là làm hết sức mọi lúc. Mạnh là biết để dành sức cho lúc cần. Người leo núi giỏi không phải người chạy lên dốc nhanh nhất. Là người bước đều, thở đều, và còn sức khi lên tới đỉnh.
Vậy người đang mạnh nên làm gì? Ba việc thôi. Một là đừng quyết định lớn khi đang hưng phấn. Vừa thắng lớn, lòng đang nóng, đó là lúc dễ quyết sai nhất. Để quyết định qua đêm, sáng mai nghĩ lại, nếu vẫn thấy đúng thì hãy làm. Hai là đừng dùng sức mạnh để ép người khác. Ép được một lần, người ta sợ mình. Ép nhiều lần, người ta ghét mình. Sức mạnh dùng để gánh việc, không phải để đè người. Ba là giữ sức khỏe. Ăn ngủ cho đàng hoàng, đừng lấy thân mình ra đánh đổi. Tiền kiếm lại được, sức mất rồi khó lấy lại.
Quẻ Đại Tráng không chê người mạnh. Nó chỉ nhắc người mạnh một câu: biết mình mạnh tới đâu, và biết dừng ở đâu. Ngựa hay là ngựa biết dưỡng sức. Người mạnh là người biết giữ sức. Giữ được sức, mình mới đi xa. Mà đi xa, mới là thắng thật.
Người mạnh mà có lễ, người ta nể. Người mạnh mà không có lễ, người ta sợ, rồi người ta xa. Có một anh giám đốc trẻ, giỏi, quyết đoán, nhưng anh họp lúc nào cũng lắng nghe nhân viên nói hết câu rồi mới quyết. Người dưới nể anh, vì anh mạnh mà không ép. Có một ông chủ khác cũng giỏi, cũng mạnh, nhưng ai nói trái ý là ông quát. Người giỏi lần lượt bỏ đi, còn lại toàn người chỉ biết gật đầu, công ty xuống dần. Sức mạnh trong nhà cũng vậy. Người cha khỏe, nói to, con sợ thì nghe lời lúc nhỏ, lớn lên thì xa cha. Người chồng mạnh, lúc nào cũng thắng vợ trong cãi nhau, thắng mãi tới lúc vợ không còn muốn nói chuyện nữa. Mạnh mà thắng người nhà, đó là thua. Quẻ Đại Tráng dạy người mạnh một chữ lễ: mạnh để gánh việc, để bảo vệ người yếu, để làm việc lớn, không phải để thắng người nhỏ hơn mình. Ngựa hay chạy nhanh, nhưng ngựa hay còn biết dừng đúng lúc, biết nhường đường. Người mạnh thật là người biết lúc nào nên dùng sức, lúc nào nên buông tay.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư