🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Bát quái: tám hình, tám cách nhìn đời

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Buổi sáng, bà ngoại tôi hay ra hiên nhìn trời rồi đoán hôm nay mưa hay nắng. Bà không có điện thoại. Bà chỉ nhìn mây, nghe gió, sờ cái lạnh trên da. Có hôm bà đoán trúng. Có hôm trật. Nhưng cái hay là bà không nhìn trời bằng một cách. Bà nhìn bằng nhiều cách cùng lúc.

Người xưa làm Kinh Dịch cũng vậy. Họ không nhìn đời bằng một con mắt. Họ chia đời ra làm tám hình. Tám hình đó gọi là Bát quái.

Tám quẻ ấy là Kiền, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài. Mỗi quẻ là một hình của trời đất. Kiền là trời. Khôn là đất. Chấn là sấm. Tốn là gió. Khảm là nước. Ly là lửa. Cấn là núi. Đoài là đầm. Nghe qua thì giống như một bảng liệt kê. Nhưng thật ra đó là tám cách nhìn cùng một sự việc.

Một cơn mưa chẳng hạn. Người nông dân nhìn mưa thì mừng. Người phơi thóc nhìn mưa thì lo. Người đi đường nhìn mưa thì ướt. Cùng một cơn mưa, ba người ba tâm trạng. Bát quái dạy mình điều đó. Đừng vội kết luận khi mới nhìn một mặt.

Sách xưa còn chia Bát quái làm hai lớp. Một lớp gọi là Tiên thiên, là cái lý lúc ban đầu, khi mọi thứ mới sinh ra. Một lớp gọi là Hậu thiên, là cái đạo lúc sống còn, khi mọi thứ đã vào đời, đã va chạm, đã phải xoay xở. Hai lớp này đều từ Hà Đồ và Lạc Thư mà nghiệm ra. Tám quẻ Tiên thiên của Phục Hy phỏng theo Hà Đồ, hình tròn. Tám quẻ Hậu thiên của Văn Vương phỏng theo Lạc Thư, hình vuông. Tròn là hình của các thiên thể. Vuông là cái dụng của nó trên mặt đất.

Nghe thì cao xa. Nhưng đem xuống đời thường thì rất gần. Lúc mới bắt đầu một việc, mình nhìn nó bằng cái lý ban đầu. Mình tính toán, mình mơ mộng, mình thấy mọi thứ tròn trịa. Rồi khi bắt tay vào làm, mình mới gặp cái vuông của đời thực. Tiền thiếu. Người đổi ý. Trời đổ mưa đúng hôm mình hẹn khách. Lúc đó, cái lý ban đầu không sai. Chỉ là nó chưa đủ. Phải thêm cái đạo sống còn nữa mới đủ.

Nhiều người khổ vì chỉ giữ một hình. Người thì chỉ tin vào sức mình, như trời Kiền, cứ tiến, cứ gồng, tới lúc kiệt sức mới dừng. Người thì chỉ biết chịu đựng, như đất Khôn, cứ nhẫn, cứ nhịn, tới lúc trong lòng đầy uất ức mà không nói ra được. Người thì chỉ biết nóng như lửa Ly, gặp chuyện là bùng lên, rồi cháy hết, còn lại tro. Mỗi hình đều đúng một phần. Nhưng chỉ một hình thì không đủ để sống trọn một đời.

Bát quái không bắt mình chọn một hình rồi sống chết với nó. Nó bảo mình học cả tám. Lúc cần mạnh thì mạnh như trời. Lúc cần lặng thì lặng như đất. Lúc cần nhanh như sấm thì nhanh. Lúc cần mềm như gió thì mềm. Lúc cần sâu như nước thì sâu. Lúc cần sáng như lửa thì sáng. Lúc cần vững như núi thì vững. Lúc cần vui như đầm nước thì vui.

Tôi có một người bạn làm nghề sửa điện thoại. Có hôm khách mang máy tới, chửi ầm lên vì máy mới sửa đã hư lại. Bạn tôi không cãi. Bạn nghe hết. Rồi bạn mở máy ra xem, thấy đúng là lỗi của mình, bạn sửa lại miễn phí, còn tặng khách cái ốp lưng. Khách đi về, hôm sau dẫn thêm hai người tới. Bạn tôi bảo: lúc đó mình là nước, không phải lửa. Nếu mình là lửa, cháy với khách thì mất cả ba người. Nghe thì đơn giản. Nhưng để đổi hình đúng lúc, phải tập.

Tập bằng cách nào? Bằng cách mỗi tối tự hỏi mình một câu. Hôm nay mình đã dùng hình nào nhiều nhất? Mình có cứng quá không? Mình có mềm quá không? Mình có nóng quá không? Mình có lặng quá không? Chỉ một câu đó thôi. Hỏi đều mỗi ngày, tự nhiên mình thấy mình rõ hơn. Mình biết mình đang thiếu hình nào.

Kinh Dịch không phải là cái máy đoán tương lai. Nó là một tấm gương có tám mặt. Soi mặt này thấy mình mạnh. Soi mặt kia thấy mình yếu. Soi đủ tám mặt mới thấy mình là ai. Người xưa để lại tám quẻ không phải để mình đoán trời. Mà để mình nhìn đời cho đủ, nhìn người cho rộng, và nhìn mình cho thật.

Cho nên, khi gặp một chuyện khó, đừng hỏi vội: chuyện này tốt hay xấu? Hãy hỏi: mình đang nhìn nó bằng hình nào? Còn hình nào mình chưa nhìn tới? Có khi chỉ cần đổi hình, chuyện khó bỗng nhẹ đi một nửa. Không phải vì chuyện đổi. Mà vì mình đổi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Dịch Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 12
• Dịch Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 46
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 8
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 9
Bài liên quanQuẻ biến: một hào động, cả quẻ đổi hướngLời quẻ, lời hào: đọc Kinh Dịch như nghe người xưa dặnÂm dương trong Kinh Dịch: ngày và đêm trong một đời người