🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Âm dương trong Kinh Dịch: ngày và đêm trong một đời người

Kinh Dịch trong đời sống · 6 phút đọc

Có một dạo tôi làm việc như điên. Sáng dậy sớm, tối về khuya. Cuối tuần cũng mở máy tính. Tôi tưởng mình càng làm nhiều thì càng giỏi. Rồi một hôm tôi ngã bệnh. Nằm một chỗ, không làm được gì, tôi mới hiểu: mình đã sống như chỉ có ngày mà không có đêm.

Kinh Dịch gọi chuyện đó bằng hai chữ: âm dương.

Âm và dương không phải là tốt và xấu. Âm là tối, là lặng, là nghỉ, là thu vào. Dương là sáng, là động, là làm, là mở ra. Ngày là dương. Đêm là âm. Làm việc là dương. Ngủ là âm. Nói là dương. Nghe là âm. Cho đi là dương. Nhận lại là âm. Đời người cần cả hai. Thiếu một bên là lệch.

Trong Kinh Dịch, quẻ Thái là lúc âm dương hòa hợp. Trời ở dưới, đất ở trên, trời đất giao nhau, mọi việc thông. Quẻ Bĩ thì ngược lại. Trời ở trên, đất ở dưới, trời đất cách tuyệt, không giao thông với nhau, cho nên là bĩ. Cùng là trời với đất đó. Chỉ đổi vị trí một chút mà từ thông thành bế. Người xưa nhìn trời đất mà rút ra bài học cho người: hòa hợp thì thông, cách tuyệt thì bế.

Đem xuống đời thường thì rất rõ. Vợ chồng hòa hợp thì nhà thông. Vợ nói, chồng nghe. Chồng nói, vợ nghe. Âm dương đổi cho nhau. Nhà đó ít khi cãi lớn. Ngược lại, nhà nào chồng chỉ nói mà không nghe, vợ chỉ nghe mà không nói, hoặc cả hai cùng nói mà không ai nghe, thì nhà đó bế. Không phải vì hết thương. Mà vì âm dương không còn giao nhau nữa.

Một người cũng vậy. Người chỉ biết dương, chỉ biết làm, biết nói, biết tiến, thì một thời gian sẽ kiệt. Như cây đèn cháy hết dầu. Người chỉ biết âm, chỉ biết nghỉ, biết tránh, biết thu mình, thì một thời gian sẽ tù. Như nước trong ao không chảy, lâu ngày thành nước đọng. Khỏe là khi dương và âm đổi nhau đều đặn. Làm rồi nghỉ. Nói rồi nghe. Tiến rồi lùi. Cho rồi nhận.

Sách xưa còn nói: vật lý đi lại, hanh thái đã cực thì ắt phải bĩ. Nghĩa là mọi thứ đi tới cực điểm thì sẽ đổi chiều. Lúc hanh thông quá, đừng tưởng sẽ hanh thông mãi. Lúc bế tắc quá, cũng đừng tưởng sẽ bế tắc mãi. Âm tới cực thì sinh dương. Dương tới cực thì sinh âm. Đêm dài nhất rồi trời cũng sáng. Nắng gắt nhất rồi chiều cũng xuống. Hiểu được như vậy, mình sẽ bớt hoảng khi gặp lúc xấu, và bớt chủ quan khi gặp lúc tốt.

Tôi có một cô bạn làm nghề bán hàng online. Có tháng cô bán rất chạy. Cô mừng quá, nhập thêm hàng, vay thêm tiền, mở thêm gian hàng. Tôi hỏi: cô có nghỉ không? Cô bảo: đang hanh thông, nghỉ phí lắm. Ba tháng sau, hàng tồn đầy nhà, tiền vay tới hạn, cô khóc. Không phải vì cô dở. Mà vì cô chỉ sống bằng dương, quên mất âm. Lúc hanh thông, người khôn không phải là người lao thêm. Mà là người biết chừa lại một phần cho lúc bĩ. Chừa tiền. Chừa sức. Chừa đường lui.

Ngược lại, có những người đang lúc bĩ mà cứ ngồi than. Họ tưởng đời mình sẽ bĩ mãi. Nhưng âm dương có bao giờ đứng yên đâu. Đêm nào cũng qua. Mùa đông nào cũng hết. Việc của mình lúc bĩ không phải là ngồi chờ trời sáng. Mà là giữ mình cho ngay, làm những việc nhỏ cho đúng, để khi dương trở lại, mình còn đủ sức mà đón.

Cho nên, âm dương trong Kinh Dịch không phải là chuyện trừu tượng. Nó là nhịp sống. Sáng và tối. Động và tĩnh. Nói và nghe. Làm và nghỉ. Ai giữ được nhịp đó thì người đó bền. Ai phá nhịp đó thì sớm muộn cũng mệt. Không cần học thuộc lòng lý thuyết. Chỉ cần mỗi ngày tự hỏi: hôm nay mình đã dương quá chưa? Mình đã âm quá chưa? Nếu dương quá, hãy nghỉ một chút. Nếu âm quá, hãy động một chút.

Đời người giống như một ngày có sáng có tối. Không ai sống mãi trong ban ngày. Cũng không ai mắc kẹt mãi trong ban đêm. Biết được như vậy, mình sẽ sống nhẹ hơn. Việc tốt tới thì đón. Việc xấu tới thì chờ. Và nhớ rằng, sau đêm dài nhất, ánh sáng trở lại. Đó không phải là lời an ủi. Đó là quy luật của âm dương, người xưa đã nhìn thấy từ mấy ngàn năm trước.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 22
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 23
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 24
Bài liên quanHệ Từ truyện: đọc Dịch để sửa mình, không phải để đoánQuẻ hỗ: nhìn một việc từ bên trongCùng tắc biến: khi hết đường thì đổi cách đi