🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Cùng tắc biến: khi hết đường thì đổi cách đi

Kinh Dịch trong đời sống · 6 phút đọc

Có một câu nói mà người buôn bán hay nhắc nhau: hết đường thì đổi đường, đừng đổi nghề. Câu ấy nghe quen lắm. Nhưng ít ai biết nó có gốc từ một câu rất cũ trong sách Dịch: cùng tắc biến, biến tắc thông.

Cùng là đến tận cùng. Tắc là thì. Biến là đổi. Thông là thông suốt. Đến tận cùng thì đổi. Đổi rồi thì thông. Ngắn vậy thôi. Mà đủ để sống cả đời.

Hãy nhìn một người thợ may ở chợ. Mười năm trước, chị may áo dài cho cả xóm. Rồi người ta mặc đồ may sẵn nhiều hơn. Khách thưa dần. Chị ngồi nhìn máy may, buồn. Nếu chị cứ ngồi đó mà trách thời thế, thì cái tiệm sẽ chết cùng với thời thế. Nhưng chị đổi. Chị không may áo dài nữa. Chị sửa đồ. Sửa cái quần bị rách, bóp cái áo bị rộng, thay khóa kéo. Việc nhỏ, tiền nhỏ, nhưng khách quay lại mỗi ngày. Chị vẫn là thợ may. Chỉ là cách may đã khác.

Đó là cùng tắc biến. Không phải bỏ nghề. Mà là đổi cách làm nghề.

Sách xưa kể một quẻ bói, hào cuối cùng nói đúng sáu chữ ấy: cùng tắc biến, biến tắc thông. Người giải quẻ dặn: việc đã đến tận cùng thì đừng cố đấm ăn xôi. Đổi cách đi, đường sẽ mở. Còn sách bàn về Dịch thì nói rộng hơn: âm biến thành dương, dương biến thành âm. Nóng thành lạnh, lạnh thành nóng. Cứng thành mềm, mềm thành cứng. Mọi thứ trong đời đều biến thiên từ cực này sang cực kia. Không có gì đứng yên mãi ở một đầu.

Nghe thì triết lý. Nhưng đem vào đời thường, nó rất thực.

Một gia đình nợ nần. Hai vợ chồng cãi nhau vì tiền. Cứ cãi theo cách cũ, càng cãi càng nợ. Đến một ngày, người vợ nói: thôi, từ nay mỗi tuần hai vợ chồng ngồi lại một buổi, ghi hết thu chi ra giấy, không giấu nhau đồng nào. Chỉ đổi một thói quen nhỏ. Mà nợ bắt đầu vơi. Không phải vì tiền nhiều lên. Mà vì cách xử sự với tiền đã đổi.

Một người làm công ăn lương mười năm không lên chức. Anh ta giận sếp, giận công ty. Rồi anh ta đổi. Không phải đổi việc. Mà đổi cách làm việc. Trước kia anh ta làm cho xong. Bây giờ anh ta làm cho người khác dùng được. Trước kia anh ta chờ giao việc. Bây giờ anh ta tự tìm việc cần làm. Sáu tháng sau, sếp gọi anh ta lên. Không phải vì sếp đổi tính. Mà vì anh ta đã đổi trước.

Cái khó của câu này không phải là hiểu. Ai cũng hiểu. Cái khó là nhận ra lúc nào mình đã đến tận cùng. Người ta hay cố thêm một chút nữa. Cố thêm một năm nữa. Cố thêm một lần nữa. Cố đến khi kiệt sức mới chịu đổi. Sách xưa nhắc: việc lập thân phải vững mới được. Đứng trên đỉnh núi cao, tất phải chuẩn bị xuống núi. Lẽ nào ở mãi trên ấy được sao? Đến tận cùng mà không biến, thì sẽ tắc. Tắc lâu thì hỏng.

Vậy làm sao biết mình đã đến tận cùng? Có ba dấu hiệu. Một là làm mãi một cách mà kết quả cứ tệ dần. Hai là càng cố càng mệt, mà mệt không phải vì làm nhiều, mà vì làm sai hướng. Ba là trong lòng mình đã biết phải đổi, nhưng miệng vẫn nói cố thêm chút nữa. Khi cả ba dấu hiệu cùng xuất hiện, đó là lúc phải biến.

Biến không có nghĩa là bỏ hết. Biến có nghĩa là giữ cái gốc, đổi cái ngọn. Người thợ may vẫn giữ tay nghề, chỉ đổi mặt hàng. Người vợ vẫn giữ gia đình, chỉ đổi cách quản tiền. Người làm công vẫn giữ chỗ làm, chỉ đổi cách làm việc. Cái gốc là con người mình, là nghề mình, là nhà mình. Cái ngọn là cách mình đang làm. Đổi ngọn, giữ gốc. Như vậy mới thông.

Nếu hôm nay bạn đang thấy mình tắc, đừng vội trách đời. Hãy hỏi một câu: mình đã đến tận cùng của cách cũ chưa? Nếu rồi, thì đổi. Đổi nhỏ thôi cũng được. Đổi một thói quen, đổi một cách nói, đổi một giờ dậy sớm. Đổi rồi, đường sẽ mở. Đó là lời người xưa để lại, ngắn gọn mà bền: cùng tắc biến, biến tắc thông.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phương pháp tự dự đoán nhanh (Đông A Sáng) — trang 120
• Khổng Minh Thần Toán — trang 109
• Dịch Kinh Đại Toàn Tập, tập 1 — trang 53
Bài liên quanHào sơ, hào thượng: đầu và cuối của một việcNội quái, ngoại quái: việc trong nhà, việc ngoài đờiThời và vị: đúng lúc, đúng chỗ trong Kinh Dịch