🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Kinh Dịch trong đời sống

Hệ Từ truyện: đọc Dịch để sửa mình, không phải để đoán

Kinh Dịch trong đời sống · 7 phút đọc

Người thợ mộc giỏi trước khi đóng một cái tủ, ông không cầm búa ngay. Ông ngồi xem bản vẽ. Ông xem gỗ nào làm khung, gỗ nào làm mặt, chỗ nào chịu lực, chỗ nào chỉ để trang trí. Xem xong rồi mới làm. Người thợ dở thì ngược lại. Cầm búa lên đóng liền. Đóng tới đâu tính tới đó. Tủ làm xong thì lệch, cửa đóng không khít.

Kinh Dịch cũng có một bản vẽ như vậy. Nó nằm ở phần gọi là Hệ Từ truyện.

Hệ Từ truyện là một trong mười thiên mà người xưa gọi là Thập dực, tức là mười cái cánh của Kinh Dịch. Mười thiên đó là Thoán truyện, Tượng truyện, Văn ngôn, Hệ từ truyện, Thuyết quái, Tự quái, Tạp quái. Trong đó, Thoán truyện có hai thiên, Tượng truyện có hai thiên, Hệ từ cũng có hai thiên, gọi là Thượng Hệ và Hạ Hệ. Mỗi thiên có một tính cách riêng. Thoán truyện giảng lời quẻ. Tượng truyện giảng hình tượng của quẻ và hào. Văn ngôn giảng hai quẻ Kiền và Khôn. Thuyết quái nói về đức nghiệp, pháp tượng và sự biến hóa của tám quẻ. Còn Hệ từ thì nói về đại thể, phàm lệ của Kinh Dịch, và công phu cùng ý nghĩa trong việc làm Kinh Dịch của Văn Vương và Chu Công.

Đại thể là gì? Là cái khung lớn. Phàm lệ là gì? Là những quy tắc chung, những lệ thường phải nhớ trước khi đi vào từng quẻ. Nói cho dễ hiểu: Hệ Từ truyện là phần hướng dẫn sử dụng. Trước khi xem từng quẻ, người xưa bảo mình đọc phần này trước. Đọc để biết Kinh Dịch là cái gì, dùng để làm gì, và dùng như thế nào cho đúng.

Nhiều người bỏ qua phần này. Họ lật ngay tới quẻ mình cần, xem lời tốt hay lời xấu, rồi mừng hay lo. Giống như người thợ dở cầm búa đóng liền, không xem bản vẽ. Đóng xong tủ lệch, lại đổ cho gỗ xấu. Đọc Dịch mà không đọc Hệ Từ, hiểu lệch, lại đổ cho số xấu. Thật ra không phải số xấu. Mà là mình chưa đọc bản vẽ.

Hệ Từ dạy mình một điều quan trọng: Kinh Dịch không phải để đoán tương lai cho chắc. Nó là để mình hiểu lẽ biến hóa, rồi sửa mình cho hợp với lẽ đó. Trời đất biến hóa không ngừng. Người khôn là người biết biến theo, nhưng biến có chừng mực, biến có đạo lý. Người dại là người hoặc đứng yên mặc kệ đời đổi, hoặc chạy theo mọi sự đổi thay mà không biết mình là ai.

Tôi có một người anh làm nghề buôn trái cây. Mỗi năm tới mùa, anh lại hỏi tôi: năm nay nên nhập nhiều hay ít? Tôi không biết trả lời. Nhưng tôi nhớ lời Hệ Từ: phải hiểu đại thể trước khi tính việc nhỏ. Đại thể của anh là: vốn bao nhiêu, khách quen bao nhiêu, kho chứa được bao nhiêu, sức mình chịu lỗ được bao nhiêu. Hiểu được đại thể rồi, việc nhập nhiều hay ít tự nó rõ ra. Không cần ai đoán giùm. Người xưa gọi đó là công phu. Công phu không phải là phép lạ. Công phu là chịu khó hiểu cái khung lớn trước khi loay hoay với cái nhỏ.

Cũng vậy, trong nhà, nhiều người cãi nhau vì việc nhỏ. Ai rửa chén. Ai đón con. Ai quên tắt đèn. Cãi riết thành lớn. Nhưng nếu nhìn bằng đại thể, việc nhỏ đó có đáng không? Đại thể của một gia đình là gì? Là vợ chồng còn thương nhau không, con cái có yên ổn không, nhà có còn là chỗ muốn về không. Hiểu đại thể rồi thì việc nhỏ tự nhẹ đi. Ai rửa chén cũng được. Miễn là nhà còn vui.

Hệ Từ còn nhắc về công phu và ý nghĩa trong việc làm Kinh Dịch của Văn Vương và Chu Công. Nghĩa là Kinh Dịch không phải tự nhiên mà có. Nó là công sức của bao nhiêu người, gom góp, sửa chữa, truyền lại. Người xưa làm sách không phải để mình đoán số. Họ làm để mình có cái mà soi, có cái mà sửa. Đọc sách mà chỉ lo đoán, thì phí công của người làm sách.

Cho nên, bài này không dạy cách đoán quẻ. Bài này chỉ nhắc một điều: trước khi hỏi Kinh Dịch về tương lai, hãy đọc Hệ Từ để biết mình nên hỏi như thế nào. Hỏi để sửa mình, không phải hỏi để sợ. Hỏi để biết mình đang ở đâu trong cái khung lớn, không phải hỏi để biết ngày mai trúng hay trật.

Một cái tủ đóng đúng bản vẽ thì dùng được lâu. Một đời người sống đúng đại thể thì đi được xa. Bản vẽ đã có sẵn trong sách. Việc của mình chỉ là chịu khó ngồi xem trước khi cầm búa. Đọc chậm lại. Hiểu khung lớn trước. Rồi hãy lo việc nhỏ. Làm được như vậy, Kinh Dịch không còn là sách bói nữa. Nó trở thành sách dạy làm người. Và đó mới là ý nghĩa thật sự mà người xưa gửi gắm trong Hệ Từ truyện.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 8
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 9
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 20
• Kinh Dịch Trọn Bộ (Ngô Tất Tố) — trang 26
Bài liên quanQuẻ hỗ: nhìn một việc từ bên trongCùng tắc biến: khi hết đường thì đổi cách điHào sơ, hào thượng: đầu và cuối của một việc