Có một chị công nhân, mỗi tháng lãnh lương xong đều trích một ít ra đi chùa, lạy Phật, sám hối. Chị nói: con sám hối hoài mà sao vẫn thấy mình còn nhiều lỗi, vẫn nóng nảy, vẫn hay nói nặng lời với con. Sám hối có xóa được nghiệp cũ không, hay chỉ là để lòng mình nhẹ đi một chút?
Đây là thắc mắc rất thật. Nhiều người sám hối nhiều năm mà vẫn thấy mình chưa hết tội. Họ bắt đầu nghi ngờ: hay là sám hối không có tác dụng gì?
Trong sách Bước đầu học Phật, Hòa thượng Thích Thanh Từ giảng rất kỹ về sám hối. Ngài ví người phạm tội như người mắc bệnh ung nhọt làm mủ trong thân. Người bệnh cần gan dạ mời giải phẫu sư mổ ra và cạo rửa mủ máu cho sạch, có thế thì bệnh chóng lành. Nếu bệnh nhân hèn nhát không dám cho mổ, để ấp ủ lâu ngày, ung nhọt có thể làm nguy hiểm đến tánh mạng. Cũng như thế, người tu lỡ phạm những điều tội lỗi, gan dạ đến những bậc đức hạnh thành tâm phát lồ sám hối thì tội lỗi chóng sạch.
Sám hối là ăn năn hối cải. Những tội lỗi đã làm, chúng ta hổ thẹn, ăn năn không dám tái phạm. Những tội lỗi đang làm và sẽ làm, chúng ta hứa sửa đổi không làm. Không phạm tội cũ, không tạo lỗi mới, là chủ yếu của pháp sám hối. Hai chữ quan trọng nhất ở đây là hổ thẹn và cầu tiến. Vì hổ thẹn, chúng ta không thể chứa chấp tội lỗi mãi. Vì cầu tiến, chúng ta dứt khoát không tái phạm.
Ngài cũng nói rõ: các bậc đức hạnh không thể tha tội lỗi cho chúng ta. Tội của mình thì mình phải tự gánh. Nhưng nhờ các ngài làm đối tượng cao quý, những lời hứa nguyện của chúng ta có thêm sức mạnh, cho đến cả đời không quên. Biết ăn năn lỗi cũ, không tạo tội mới, đây là lý do hết tội của người sám hối.
Nghĩa là sám hối không phải là có người xóa tội giùm mình. Sám hối là mình tự nhìn lại lỗi của mình, tự hứa với mình là không làm nữa, rồi giữ lời hứa đó. Tội hết là vì mình không tạo tội mới nữa, và hạt giống tội cũ không còn được nuôi dưỡng nữa, lâu ngày nó yếu đi rồi mất.
Có một bài kệ sám hối rất ngắn, nhiều người thuộc lòng: Xưa con đã tạo bao ác nghiệp, đều bởi muôn thuở tham sân si, từ thân miệng ý mà phát sanh, tất cả nay con xin sám hối. Bốn câu này nói đủ ba điều: tội từ đâu ra, tội do đâu mà có, và mình xin chừa. Đọc kệ mà không hiểu thì chỉ là đọc. Đọc kệ mà hiểu rồi sống theo, thì đó mới là sám hối thật.
Trong sách Khổng Minh Thần Toán cũng có câu: Có tội thì sau sám hối, để lâu ngày thì tội không trừ. Câu này nhắc một điều quan trọng: sám hối phải làm sớm. Tội để lâu như vết thương để lâu, càng ngày càng nặng. Càng sám hối sớm, vết thương càng mau lành.
Nhưng sám hối rồi mà vẫn tái phạm thì sao? Hòa thượng Thích Thanh Từ nói: đã thành tâm sám hối, lý đáng không được tái phạm lỗi ấy nữa, song vì hoàn cảnh bất khả kháng, hoặc vì tâm yếu mềm chống chọi không lại, rồi dẫm lại vết xưa. Thế đã dở lắm rồi, nhưng chúng ta cũng thành tâm sám hối đừng nản. Còn biết sám hối, chúng ta còn thấy đó là tội lỗi. Nếu buông xuôi luôn, tội lỗi càng ngập đầu.
Câu này rất nhân từ. Ngài không đòi hỏi mình phải hoàn hảo ngay. Ngài chỉ đòi hỏi mình đừng bỏ cuộc. Phạm lỗi một lần, sám hối một lần. Phạm lỗi ba lần, sám hối ba lần. Mỗi lần sám hối là mỗi lần mình nhớ lại lời hứa của mình. Nhớ nhiều lần, lời hứa sẽ thành thói quen. Thói quen tốt sẽ thắng thói quen xấu.
Sám hối cũng có nhiều hình thức. Người thế gian lỡ phạm lầm lỗi với ai, gan dạ đến xin lỗi, lỗi lầm ấy liền được tha thứ nếu người rộng lượng, hoặc giảm bớt buồn phiền nếu người cố chấp. Người tu cũng thế, nếu vì ba nghiệp không khéo gìn giữ, có ngôn ngữ hành động làm cho người chung quanh phiền não, nhận rõ lỗi mình, gan dạ đến ngay đương sự thành tâm sám hối. Xin lỗi thẳng với người mình làm tổn thương, đó là sám hối thiết thực nhất.
Chị công nhân kia, mỗi tháng đi chùa sám hối là tốt. Nhưng sám hối thật sự không chỉ nằm ở buổi lễ. Sám hối thật sự nằm ở lúc chị về nhà, con làm đổ chén cơm, chị có còn quát con không. Chồng đi làm về trễ, chị có còn nói nặng không. Đồng nghiệp nói xấu mình, chị có còn để bụng không. Mỗi lần chị nhịn được một cơn giận, là một lần sám hối có kết quả.
Cho nên, sám hối có xóa được nghiệp cũ không? Xóa được, nhưng không phải xóa bằng lời đọc, mà xóa bằng cách sống khác đi. Sám hối là mình tự mổ cái ung nhọt của mình ra, rửa sạch nó, rồi không để nó mưng mủ lại nữa. Làm được vậy, tội cũ sẽ hết dần. Không hết trong một ngày, nhưng sẽ hết trong một đời.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư