Anh Quân làm thợ sửa xe đã mười năm. Tay nghề của anh giỏi, khách quen nhiều. Có lần, một tờ báo địa phương đến phỏng vấn anh, khen anh là thợ giỏi nhất khu. Bài báo đăng lên, khách kéo đến đông hơn. Nhiều người bảo anh: "Giờ anh nổi tiếng rồi, tăng giá đi, sửa sang tiệm cho sang lên." Anh chỉ cười, rồi vẫn làm như cũ. Vẫn giá cũ. Vẫn tiệm nhỏ. Vẫn giọng nói nhẹ nhàng với khách.
Có người hỏi anh, được khen như vậy, anh không tự hào sao? Anh nói: "Tự hào thì có. Nhưng tự hào khác với kiêu ngạo. Tự hào là biết mình làm tốt. Kiêu ngạo là tưởng mình hơn người. Tôi làm tốt là nhờ khách tin, nhờ thợ thầy dạy, nhờ trời cho sức khỏe. Một mình tôi thì làm được gì."
Được khen mà không kiêu, nghe thì dễ, làm thì khó. Khen ngợi giống như rượu ngon. Uống một chút thì ấm lòng. Uống nhiều thì say. Say rồi thì tưởng mình giỏi hơn người khác, tưởng mình không cần ai nữa, tưởng mình muốn gì cũng được. Người say vì lời khen thường bắt đầu coi thường người khác. Coi thường khách hàng. Coi thường đồng nghiệp. Coi thường cả những người đã giúp mình lúc khó khăn. Đến lúc vấp ngã, mới tỉnh ra, nhưng có khi đã muộn.
Sách cổ có lời dạy của Khương Tử Nha rằng, đối với mọi người, luôn phải khiêm tốn vô tư, xử sự luôn phải công bình, không thiên lệch. Câu này nói về người làm vua. Nhưng cũng đúng với người thợ sửa xe, người bán hàng, người làm công ty. Ai cũng cần khiêm tốn. Khiêm tốn không phải là tự hạ thấp mình. Khiêm tốn là biết rõ mình giỏi ở đâu, dở ở đâu. Biết ơn những người đã giúp mình. Và không bao giờ tưởng mình hơn người khác chỉ vì mình được khen vài câu.
Kinh Dịch cũng có lời bàn rằng, khiêm tốn là điều tốt lành. Người khiêm tốn thì được người khác thương. Người kiêu ngạo thì bị người khác xa lánh. Nghĩ kỹ sẽ thấy đúng. Ai cũng thích làm việc với người khiêm tốn. Người khiêm tốn thì dễ gần, dễ nói chuyện, dễ nhờ vả. Người kiêu ngạo thì khó gần. Nói chuyện với họ, mình cứ phải dè chừng. Nhờ họ một việc, họ làm như ban ơn. Lâu ngày, ai cũng tránh xa. Người kiêu ngạo có giỏi đến đâu, cuối cùng cũng cô độc.
Nhân quả của lòng khiêm tốn hiện ra rõ nhất khi người ta thành công. Người thành công mà khiêm tốn, thì thành công đó bền. Vì họ vẫn học hỏi. Vẫn lắng nghe. Vẫn coi trọng người khác. Họ thành công thêm nữa, vì ai cũng muốn giúp họ. Ngược lại, người thành công mà kiêu ngạo, thì thành công đó dễ mất. Vì họ ngừng học. Ngừng nghe. Coi thường người khác. Đến lúc gặp khó khăn, không ai muốn giúp. Thành công đến nhanh, đi cũng nhanh. Như câu chuyện trong sách cổ: có người ở địa vị cao nhất, mà không biết khiêm tốn với mọi người, không biết tiết kiệm trong sinh hoạt, nên cuối cùng gặp bi kịch. Địa vị cao không cứu được người kiêu ngạo. Chỉ có khiêm tốn mới giữ được địa vị.
Khiêm tốn cũng là cách giữ phước cho mình. Người được khen mà vẫn khiêm tốn, thì lời khen đó không làm hại họ. Lời khen đến, họ cảm ơn, rồi làm việc tiếp. Không khoe khoang. Không tự mãn. Phước của họ cứ tích lũy dần. Người được khen mà kiêu ngạo, thì lời khen đó thành hại. Họ khoe khắp nơi. Họ kể công. Họ đòi hỏi người khác phải nể mình. Phước cứ hao dần, hao dần, đến lúc hết thì sự nghiệp cũng hết theo.
Tập khiêm tốn không khó. Được khen thì cảm ơn, đừng khoe thêm. Làm tốt thì vui trong lòng, đừng kể công khắp nơi. Thấy người khác giỏi thì học, đừng ghen tị. Thấy mình sai thì nhận, đừng đổ lỗi. Mỗi lần như vậy là một lần mình gieo hạt khiêm tốn. Hạt đó nhỏ, nhưng lớn lên thành cây lớn. Cây đó che mát cho cả sự nghiệp của mình.
Anh Quân bây giờ vẫn sửa xe ở tiệm nhỏ. Khách vẫn đông. Có người hỏi anh, sao không mở tiệm lớn hơn. Anh cười: "Tiệm nhỏ mà khách tin thì đủ rồi. Lớn lên để làm gì, nếu lòng mình không lớn theo." Anh nói đúng. Lòng lớn theo thành công, đó mới là lớn thật. Còn tiệm lớn mà lòng nhỏ lại, thì lớn đó chỉ là vỏ bọc. Được khen mà không kiêu, đó là nhân lành. Nhân lành đó, sớm muộn cũng trổ quả. Quả đó là sự nghiệp bền, là bạn bè tin, là lòng mình nhẹ. Nhẹ như vậy, mới đi được xa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư