Buổi trưa ở văn phòng, mấy người ngồi ăn cơm chung. Một người kể: "Nghe nói chị Lan được lên chức vì quen sếp." Không ai kiểm chứng. Nhưng câu chuyện lan đi. Chiều đó, cả phòng nhìn chị Lan bằng ánh mắt khác. Chị Lan không biết mình vừa bị nói sau lưng. Chị chỉ thấy đồng nghiệp bỗng lạnh nhạt, không hiểu vì sao.
Thị phi nơi công sở thường bắt đầu như vậy. Một câu đồn, một lời nghi ngờ, một cái nhún vai. Người nói thì thấy mình chỉ đang "tám chuyện". Nhưng câu chuyện ấy, một khi đã nói ra, không thu lại được. Nó đi từ người này sang người khác, mỗi lần đi qua lại thêm một chút thêu dệt. Đến lúc đến tai người bị nói, nó đã thành một phiên bản khác hẳn, nặng hơn, độc hơn. Người bị nói thì không có cơ hội cãi. Vì họ không có mặt lúc câu chuyện được kể.
Kinh Pháp Cú có câu kệ: không nên nhìn lỗi người, người làm hay không làm, nên nhìn tự chính mình, có làm hay không làm. Câu này như viết riêng cho chuyện thị phi. Người hay nói sau lưng người khác thường là người ít soi lại mình. Họ thấy lỗi của chị Lan, của anh Hùng, của sếp, của cả phòng, mà không thấy lỗi của mình. Họ nói người khác để mình thấy mình tốt hơn, để mình thấy mình thuộc về nhóm này, không thuộc về nhóm kia. Nhưng cái giá của việc ấy, họ phải trả.
Trả bằng gì? Trả bằng lòng tin. Người hay nói xấu sau lưng, sớm muộn gì người khác cũng nhận ra. Hôm nay họ nói xấu chị Lan với mình, ngày mai họ sẽ nói xấu mình với chị Lan. Ai cũng hiểu quy luật ấy. Cho nên người hay thị phi, dần dần không còn ai dám tâm sự thật với họ. Họ ngồi giữa đám đông mà cô đơn. Họ biết nhiều chuyện của thiên hạ, mà không có một người bạn thật sự. Đó là quả của hạt giống thị phi: gieo lời chia rẽ, gặt sự cô đơn.
Kinh Pháp Cú mở đầu bằng câu kệ: ý dẫn đầu các pháp, ý làm chủ, ý tạo. Nếu với ý ô nhiễm, nói lên hay hành động, khổ đau bước theo sau. Ý ô nhiễm trong chuyện thị phi là gì? Là ý ganh tị, ý muốn hạ người khác xuống để mình cao lên. Là ý thích thú khi thấy người khác gặp chuyện. Ý ấy, trước khi thành lời nói, đã làm khổ chính mình rồi. Người mang lòng ganh tị trong lòng, đi làm mỗi ngày đều mệt. Thấy người khác được khen thì khó chịu. Thấy người khác lên chức thì mất ngủ. Cái khổ ấy, không ai gây ra cho họ, chính họ gieo cho mình.
Thị phi còn gieo một nhân khác: nhân của sự mất phước trong công việc. Người dành thời gian để ý chuyện người khác thì không còn thời gian để làm tốt việc của mình. Họ biết ai đi muộn, ai về sớm, ai được sếp ưu ái, nhưng công việc của họ thì dở dang. Đến lúc xét tăng lương, xét thăng chức, người ta không xét chuyện họ biết nhiều, mà xét chuyện họ làm được gì. Thị phi không giúp ai thăng tiến. Nó chỉ giúp người ta bận rộn với chuyện không phải của mình.
Vậy phải làm sao khi nghe thị phi? Cách đơn giản nhất là không tiếp tay. Nghe một câu đồn, đừng hỏi thêm, đừng truyền đi, đừng gật gù đồng tình. Một câu: "Chuyện này mình không rõ, thôi đừng nói nữa." Câu ấy ngắn, nhưng nó chặn được một dòng thị phi. Người kể chuyện, gặp người không hưởng ứng, họ sẽ thôi. Thị phi cần khán giả. Không có khán giả, nó tự tắt.
Còn khi chính mình là người bị nói sau lưng? Đừng vội thanh minh với cả phòng. Thanh minh với đám đông chỉ làm câu chuyện lan thêm. Hãy làm tốt việc của mình, sống thẳng thắn, để thời gian trả lời. Người ta có thể tin một câu đồn trong một tuần, nhưng không thể tin nó trong một năm, nếu mình sống khác hẳn với câu đồn ấy. Lại có câu kệ trong Kinh Tiểu Bộ: ai nói lời ái ngữ, lời nói khiến hoan hỷ, lời nói không ác độc, lời nói là ái ngữ. Mình không điều khiển được miệng người khác. Nhưng mình điều khiển được miệng mình. Nói lời lành, không nói sau lưng ai, đó là nhân mình gieo. Quả của nó là: người ta tin mình, tìm đến mình, và muốn làm việc cùng mình.
Công sở là nơi mình sống một phần ba cuộc đời. Muốn một phần ba ấy nhẹ nhàng, bắt đầu từ miệng mình. Đừng nói sau lưng ai hôm nay. Chỉ một ngày thôi. Rồi xem ngày làm việc của mình khác đi thế nào.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư