Chị Lan giận người đồng nghiệp đã ba tháng. Người ta nói xấu chị một câu trong cuộc họp. Từ đó, đêm nào chị cũng nghĩ cách trả đũa. Nghĩ hoài, chị mất ngủ. Mất ngủ hoài, chị đau dạ dày. Chị đi khám, bác sĩ bảo bệnh do căng thẳng. Còn người đồng nghiệp kia vẫn ăn ngon ngủ yên, không biết chị đang khổ vì mình.
Câu chuyện của chị Lan đúng như hai câu kệ trong Kinh Pháp Cú. Câu thứ nhất: "Kẻ thù hại kẻ thù, oan gia hại oan gia, không bằng tâm hướng tà, gây ác cho tự thân." Câu thứ hai nói về chiều ngược lại: "Điều mẹ cha bà con, không có thể làm được, tâm hướng chánh làm được, làm được tốt đẹp hơn."
Kẻ thù ở ngoài chỉ hại mình được một lúc. Họ nói một câu, mình đau một ngày. Họ lừa mình một lần, mình mất một món tiền. Nhưng cái tâm hướng tà trong lòng mình thì hại mình suốt ngày đêm. Nó không nghỉ. Nó theo mình vào giấc ngủ, vào bữa ăn, vào cả lúc mình đang làm việc khác. Một câu nói của người ta qua đã lâu, nhưng mình cứ nhai đi nhai lại trong đầu, như nhai một miếng thịt dai không nuốt được.
Tâm hướng tà là gì? Là những niệm ác mình nuôi trong lòng: giận, thù, ganh, tham, muốn hại người. Mỗi niệm ác là một hạt giống. Gieo xuống lòng mình, nó mọc lên thành khổ. Mình tưởng mình đang trừng phạt người khác bằng cơn giận, nhưng thật ra người uống thuốc độc chính là mình. Người ta có biết đâu. Chỉ mình là người đau.
Ngược lại, tâm hướng chánh làm được những điều mà cả mẹ cha, bà con cũng không làm được cho mình. Mẹ cha có thể cho mình nhà cửa, tiền bạc, nhưng không thể cho mình sự bình an. Bà con có thể giúp mình lúc khó khăn, nhưng không thể giúp mình hết giận. Chỉ có tâm mình hướng về điều lành mới làm được điều đó. Một niệm lành khởi lên, giận tan đi. Một ý nghĩ tha thứ khởi lên, lòng nhẹ đi. Không ai làm thay mình được.
Nhân quả ở đây nằm ngay trong tâm. Nhân là niệm mình nuôi. Quả là đời mình sống. Nuôi giận thì quả là mất ngủ, đau dạ dày, mặt mày cau có, người thân xa lánh. Nuôi lành thì quả là ngủ ngon, ăn ngon, mặt mày tươi, người ta muốn gần. Không cần đợi kiếp sau. Quả trổ ngay trong thân và trong đời sống hằng ngày của mình.
Có người nói: "Nhưng người ta hại tôi trước mà." Đúng, người ta có lỗi. Nhưng giữ mãi niệm ác trong lòng thì ai là người trả giá? Người ta đã đi qua rồi, còn mình thì ở lại với cơn giận. Buông niệm ác không phải là tha cho người ta, mà là tha cho chính mình. Mình xứng đáng được ngủ ngon. Mình xứng đáng được sống nhẹ nhõm.
Hôm nay, thử làm một việc nhỏ. Khi niệm giận khởi lên, đừng nuôi nó. Nhận ra nó, gọi tên nó: "À, giận đang đến." Rồi thở một hơi dài. Không cần làm gì lớn. Chỉ cần không tưới thêm nước cho hạt giống ác đó. Một lần không nuôi giận là một lần mình thắng kẻ thù lớn nhất. Kẻ thù đó không ở ngoài kia. Nó ở ngay trong lòng mình, và chỉ mình mới đánh bại được nó.
Buông niệm ác không phải là yếu đuối. Nhiều người tưởng tha thứ là thua. Thật ra người mạnh mới buông được. Người yếu thì ôm chặt cơn giận, vì sợ buông ra là mất mặt. Người mạnh thì buông, vì biết giữ giận là tự hại mình. Có người mẹ bị người ta lừa mất số tiền lớn. Bà không đi kiện, không chửi bới, chỉ nói: "Tiền mất thì kiếm lại được. Còn lòng mình mà mất thì kiếm đâu ra." Bà sống vui vẻ, khỏe mạnh đến già. Còn người lừa bà thì sống chui lủi, sợ sệt cả đời. Ai thắng, ai thua, nhìn vào đời sống của hai người thì rõ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư