🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Gạn lỗi mình từng chút: rỉ sét sinh từ sắt, ác sinh từ mình

Nhân quả – nghiệp báo · 5 phút đọc

Cái chảo sắt nhà bà Tư để ướt một tuần. Khi bà nhớ ra, đáy chảo đã loang rỉ. Bà chùi mãi không hết. Bà nói: "Rỉ nó sinh từ sắt, chứ có ai mang rỉ đến bỏ vào đâu. Để lâu, sắt tự ăn sắt." Câu nói vô tình của bà Tư đúng như hai câu kệ trong Kinh Pháp Cú.

Câu thứ nhất nói về cách gạn lỗi: "Bậc trí theo tuần tự, từng sát na trừ dần, như thợ vàng lọc bụi, trừ cấu uế nơi mình." Câu thứ hai nói về cái lỗi không gạn: "Như sét từ sắt sinh, sắt sanh lại ăn sắt, cũng vậy, quá lợi dưỡng, tự nghiệp dẫn cõi ác."

Rỉ sét không từ ngoài đến. Nó sinh từ chính miếng sắt. Lỗi lầm cũng vậy. Không ai mang lỗi đến bỏ vào lòng mình. Lỗi sinh từ chính mình: từ lòng tham, từ cơn giận, từ thói quen xấu mình nuôi lâu ngày. Mình tưởng lỗi là chuyện nhỏ, để đó rồi tính. Nhưng lỗi để lâu thì ăn mòn mình, như rỉ ăn mòn sắt. Đến lúc nhìn lại, cái chảo đã thủng.

Thợ vàng lọc bụi là hình ảnh đẹp. Thợ vàng không lọc một lần là xong. Ông lọc từng chút, từng chút một, gạn đi lớp bụi, giữ lại vàng. Người trí gạn lỗi cũng vậy. Không ai trừ hết lỗi trong một ngày. Hôm nay trừ một chút nóng giận. Ngày mai trừ một chút tham lam. Mỗi ngày gạn một ít, lâu ngày lòng mình sạch dần. Cái sạch đó không ai thấy, nhưng mình tự biết. Lòng nhẹ đi, mặt tươi lên, người ta muốn gần mình hơn.

Nhiều người đợi đến lúc lỗi lớn mới sửa. Giận nhau một câu, không xin lỗi, để thành thù. Tham một món nhỏ, không dừng, để thành trộm lớn. Nói dối một lần, không sửa, để thành quen miệng. Lỗi nhỏ không gạn thì thành lỗi lớn. Lỗi lớn không gạn thì thành nghiệp. Nghiệp không gạn thì dẫn mình đi vào cõi khổ. Tất cả bắt đầu từ một vết rỉ nhỏ mà mình làm ngơ.

Nhân quả ở đây nằm trong chính mình. Nhân là lỗi mình nuôi. Quả là mình tự ăn mòn. Không cần ai phạt. Mình phạt mình bằng chính lỗi của mình. Ngược lại, nhân là sự gạn lọc mỗi ngày. Quả là lòng mình trong sạch dần. Không cần ai khen. Mình tự biết mình đang sạch dần.

Có người nói: "Tôi nhiều lỗi quá, gạn sao hết?" Đừng gạn hết một lần. Chỉ gạn một lỗi thôi. Chọn lỗi rõ nhất của mình. Nếu hay nóng giận, thì tập dừng một hơi thở trước khi nói. Nếu hay tham, thì tập cho đi một thứ nhỏ mỗi tuần. Nếu hay nói dối, thì tập nói thật một câu khó nói. Một lỗi trừ được thì lỗi khác cũng trừ được. Như thợ vàng, lọc được một lớp bụi thì thấy vàng sáng thêm một chút.

Tối nay, trước khi ngủ, hãy ngồi yên một phút và hỏi mình: hôm nay mình có lỗi gì? Không cần ai biết. Chỉ mình biết là đủ. Nhận ra lỗi là đã gạn được một nửa. Còn một nửa là ngày mai không lặp lại lỗi đó. Làm được như vậy mỗi ngày, thì dù sắt có rỉ, mình vẫn chùi kịp. Đừng đợi đến lúc chảo thủng mới tiếc. Gạn sớm, gạn từng chút, đó là cách người trí giữ lòng mình sáng.

Gạn lỗi một mình thì khó. Có khi mình không thấy lỗi của mình. Lúc đó, người bạn tốt chỉ lỗi cho mình là quý lắm. Người chỉ lỗi mình không phải là kẻ thù. Kẻ thù là người thấy mình sai mà im lặng, để mình sai hoài. Bạn tốt là người dám nói: "Chỗ này anh sai rồi." Nghe thì khó chịu, nhưng đó là cái gương soi. Người trí không giận người chỉ lỗi. Họ cảm ơn. Vì nhờ người ta chỉ, mình mới gạn được lớp rỉ mà mình không thấy. Ai quanh mình có người dám chỉ lỗi, hãy giữ người đó cho kỹ. Đó là thợ vàng của đời mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú — kệ 239–240 (dhp_ev18.htm)
• Kinh Pháp Cú - Dhammapada Sutta {Anh Việt đối chiếu} (Khantipalo & Susanna dịch Anh; HT Thích Minh Châu dịch từ Pali) — tr.27
Bài liên quanTu thiền, trí tuệ sanh: siêng năng mỗi ngày, tuệ sáng dầnTâm như voi say chưa thuần: giữ tâm là giữ cả đời mìnhMột chén rượu, mất cả tỉnh táo: nhân quả của men say