Có người làm lành cả đời mà vẫn khổ. Sống tử tế, không hại ai, hay giúp người, vậy mà bệnh tật cứ tới, làm ăn cứ lận đận. Họ hỏi: “Tôi làm lành mà sao quả lành chưa thấy đâu? Có phải nhân quả không có thật không?”
Câu hỏi này rất thật, và rất nhiều người đã hỏi. Nếu gieo nhân nào gặt quả nấy, thì sao có người gieo hạt lành mà mãi không thấy quả ngọt? Có phải hạt giống đó đã chết rồi không?
Nhà Phật trả lời bằng ba chữ: quả báo ba đời. Nghĩa là quả của một việc làm không phải lúc nào cũng trổ ngay trong đời này. Có nhân trổ trong đời này, có nhân trổ trong đời sau, có nhân phải nhiều đời sau mới trổ. Đức Phật có năng lực biết trọn khắp nghiệp duyên và quả báo ba đời của chúng sanh. Chúng ta thì chỉ thấy được một đoạn ngắn của đời mình, nên dễ tưởng rằng gieo mà không gặt.
Trong sách giảng Kinh A Di Đà, có đoạn nhắc lại lời của Ấn Quang đại sư thời Dân Quốc. Khi thiên hạ đại loạn, ngài nói rằng cách cứu giúp muôn dân hữu hiệu nhất là đem sự thật nhân duyên quả báo chỉ dạy chúng sanh, khiến họ hiểu rõ một miếng ăn, một hớp uống không gì chẳng phải là định sẵn; giàu, nghèo, vinh, nhục đều là do tự mình làm, tự mình chịu, chớ nên oán trời hờn người. Lời này nghe thì nặng, nhưng ý của ngài không phải là bắt người ta cam chịu. Ý của ngài là: đừng phí sức oán trời trách người, hãy nhìn lại cái nhân mình đã gieo, và gieo nhân mới cho đúng.
Hãy nghĩ đến chuyện trồng cây. Có loại rau trồng ba tuần là ăn được. Có cây ăn trái trồng ba năm mới có trái. Có cây gỗ lớn trồng cả đời người mới thành rừng. Hạt giống nào cũng cần thời gian của nó. Việc lành cũng vậy. Có việc lành cho quả ngay: hôm nay giúp một người qua đường, tối về lòng mình đã nhẹ. Có việc lành cho quả chậm: nuôi dạy con cái tử tế, mười năm hai mươi năm sau mới thấy con thành người. Có việc lành cho quả rất chậm: cả đời sống ngay thẳng, đến cuối đời mới thấy lòng mình an, con cháu được nhờ.
Ngược lại cũng vậy. Có người làm ác mà vẫn giàu sang, nhà cao cửa rộng. Nhìn vào thì tưởng nhân quả sai. Nhưng có khi cái giàu đó là quả của nhân lành họ đã gieo từ trước, còn cái ác họ đang làm thì quả chưa tới. Giống như người tiêu tiền tiết kiệm của cha mẹ để lại, tiêu thì sướng tay, nhưng đến lúc hết tiền thì mới thấy khổ. Nhân ác gieo hôm nay, quả có thể trổ khi mình đã quên mất mình từng gieo.
Cho nên đừng lấy cái thấy trước mắt mà đo nhân quả. Đời người ngắn, mà dòng nhân quả thì dài. Một đời này chỉ là một đoạn trong ba đời. Người làm lành mà chưa thấy quả, có thể là quả lành đang trên đường tới, chỉ là chưa tới lúc. Người làm ác mà chưa thấy quả, cũng vậy, quả xấu đang trên đường tới, chỉ là chưa tới lúc.
Vậy thì người tin nhân quả nên sống thế nào? Thứ nhất, đừng nản khi làm lành mà chưa thấy quả. Cứ gieo, cứ tưới, đừng đào hạt lên xem mỗi ngày. Thứ hai, đừng ỷ lại khi thấy mình đang sung sướng mà làm điều xấu. Cái sướng hôm nay có thể là quả của ngày xưa, còn cái xấu hôm nay sẽ thành quả của ngày mai. Thứ ba, khi gặp khổ, đừng chỉ hỏi “sao tôi khổ”, mà hãy hỏi “tôi có thể gieo nhân gì mới từ hôm nay”. Cái khổ hôm nay có thể là quả của nhân cũ, nhưng cách mình đối xử với cái khổ hôm nay lại là nhân mới cho ngày mai.
Có một điều rất thực tế. Người hiểu quả báo ba đời sẽ bình tĩnh hơn trước được mất. Được thì không vội mừng quá, vì biết được hôm nay là quả của nhân xưa, phải giữ gìn thì mới còn. Mất thì không vội tuyệt vọng, vì biết mất hôm nay là quả cũ đã trổ xong, gieo nhân mới thì đời sẽ đổi. Bình tĩnh đó không phải là buông xuôi. Buông xuôi là ngồi yên không làm gì. Bình tĩnh là vẫn làm, làm đều đặn, làm đúng, mà không đòi quả phải trổ ngay trước mắt.
Cuối cùng, xin nhắc lại một ý trong sách giảng Kinh A Di Đà: niệm Phật, làm lành, tu tịnh nghiệp trong một đời này là điều lành nhất trong các điều lành. Không phải vì làm vậy thì lập tức hết khổ, mà vì đó là hạt giống chắc chắn nhất, gieo xuống rồi thì sớm muộn cũng trổ quả lành. Người nông dân không bao giờ gieo hạt rồi đứng chửi đất vì sao chưa nảy mầm. Người tin nhân quả cũng vậy. Cứ gieo nhân lành, cứ chăm sóc đều đặn, rồi quả sẽ tới vào đúng mùa của nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư