Có một chú bán vé số dạo, ngày nào cũng đi qua con hẻm nhà tôi. Chú hay kể chuyện đời mình, giọng nửa đùa nửa thật. Chú nói, hồi trẻ chú cũng từng làm ăn gian dối chút đỉnh. Cân thiếu một lạng, nói dối khách một câu, lấy của công một ít. Chú bảo, mấy chuyện đó nhỏ xíu, có ai chết vì một lạng thịt thiếu đâu. Vậy mà giờ về già, chú nhìn lại, thấy cả đời mình cứ lận đận mãi, làm gì cũng không nên. Chú hỏi: có phải mấy cái nhỏ ngày xưa nó cộng lại thành cái lớn bây giờ không?
Câu hỏi của chú nghe đơn giản mà thấm. Nhiều người trong chúng ta cũng nghĩ như chú hồi trẻ. Một lời nói dối nhỏ thì có sao. Lấy của người ta một chút thì có sao. Gian lận một lần thì có sao. Mình tự nhủ: chuyện nhỏ, không ai biết, không ai khổ vì nó. Nhưng nhà Phật dạy khác. Việc ác nhỏ, nếu cứ làm hoài, nó sẽ đầy lên như nước nhỏ từng giọt rồi cũng đầy bình.
Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói đúng chuyện này: chớ chê khinh điều ác, cho rằng chưa đến mình. Như nước nhỏ từng giọt, rồi bình cũng đầy tràn. Người ngu chứa đầy ác, do chất chứa dần dần. Nghe thì nhẹ nhàng, mà nghĩ kỹ thì rùng mình. Không có cái bình nào đầy lên trong một ngày. Nó đầy lên vì mỗi ngày có thêm một giọt. Cũng vậy, không ai trở thành người xấu trong một đêm. Người ta xấu dần, vì mỗi ngày làm thêm một việc xấu nhỏ.
Chú bán vé số là một ví dụ. Ngày đầu chú cân thiếu một lạng, trong lòng còn áy náy. Ngày thứ mười, chú làm mà không còn thấy gì nữa. Tới ngày thứ một trăm, chú thấy đó là chuyện bình thường, ai buôn bán mà chẳng vậy. Cái đáng sợ không phải là một lạng thịt. Cái đáng sợ là cái tâm của chú đã quen với chuyện gian dối. Quen rồi thì không còn biết sợ nữa. Mà khi không còn biết sợ, thì việc lớn hơn cũng dám làm.
Trong đời sống, chuyện này xảy ra khắp nơi. Một em học sinh quay cóp một lần, thấy không ai phát hiện, lần sau lại quay. Một nhân viên khai khống một khoản nhỏ, thấy trót lọt, tháng sau khai thêm. Một người nói dối vợ một chuyện nhỏ, thấy êm, rồi nói dối thêm chuyện lớn hơn. Không ai trong số họ định trở thành người xấu. Họ chỉ làm một việc nhỏ, rồi thêm một việc nhỏ nữa. Tới lúc nhìn lại, bình đã đầy.
Ngược lại, cái bình cũng có thể đầy bằng nước trong. Người làm ác nhỏ mà quen tay thì đầy ác. Người làm thiện nhỏ mà đều tay thì đầy thiện. Cho nên điều quan trọng không phải là việc đó lớn hay nhỏ, mà là mình có làm nó hoài hay không. Một giọt nước thì nhẹ, nhưng ngàn giọt nước thì nặng. Một việc ác nhỏ thì nhẹ, nhưng ngàn việc ác nhỏ thì thành nghiệp nặng.
Hiểu vậy rồi thì mình phải làm sao? Trước hết, đừng tự an ủi mình bằng câu chuyện nhỏ mà. Chuyện nhỏ mà làm hoài thì không còn nhỏ nữa. Mỗi lần mình định làm một việc mà trong lòng thấy gợn lên một chút, đó chính là lúc cần dừng lại. Cái gợn đó là tiếng chuông báo. Nghe được tiếng chuông thì còn cứu được. Tới lúc không còn nghe gì nữa, thì bình đã gần đầy rồi.
Thứ hai, nếu mình đã lỡ làm nhiều việc nhỏ xấu, thì cũng đừng tuyệt vọng. Bình đầy nước đục thì mình đổ đi, rửa sạch, rồi nhỏ lại từng giọt nước trong. Sám hối, theo nhà Phật, chính là vậy. Không phải là khóc lóc xin tha, mà là nhìn thẳng vào việc mình đã làm, nhận ra nó sai, rồi từ hôm nay làm khác đi. Mỗi ngày làm một việc lành nhỏ, đều tay, thì bình thiện cũng đầy lên dần dần.
Chú bán vé số giờ đây ngày nào cũng thật thà từng tờ vé số, từng đồng tiền lẻ trả lại cho khách. Chú bảo, chú không mong giàu có gì nữa. Chú chỉ mong mỗi tối về ngủ ngon, không còn thấy áy náy trong lòng. Cái bình của chú, giờ chú đang nhỏ lại từng giọt nước trong. Chậm, nhưng chắc.
Cho nên, đừng khinh việc ác nhỏ. Một giọt nước thì không làm đầy bình, nhưng giọt nào cũng góp phần làm đầy bình. Việc của mình là coi chừng từng giọt. Giọt nào đục thì đừng nhỏ vào. Giọt nào trong thì cứ nhỏ đều tay. Rồi một ngày, mình sẽ thấy bình của mình đầy nước trong lúc nào không hay.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư