🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Nói dối vì tiền: cái giá không nhìn thấy ngay

Nhân quả – nghiệp báo · 7 phút đọc

Chị bán hàng online nọ có một thói quen. Hàng về lô nào lỗi một chút, chị vẫn chụp hình đẹp, viết bài quảng cáo như hàng tốt. Khách hỏi thì chị nói hàng chuẩn, không lỗi gì. Bán được thì chị mừng, nghĩ rằng nói khéo một chút thì có sao đâu. Cho đến một ngày, khách phát hiện, quay lại chửi, đăng bài bóc phốt, cả trang bán hàng của chị sụp đổ. Chị khóc: “Chỉ vì mấy câu nói dối mà mất hết sao?”

Đúng vậy. Chỉ vì mấy câu nói dối mà mất hết. Mà cái mất đó không phải tự nhiên mà tới. Nó tới từ từ, từng câu một, cho đến ngày đủ lớn để sập xuống.

Trong Kinh Tăng Nhất A Hàm có kể một chuyện rất đáng suy ngẫm. Đức Phật nói với các thầy Tỳ-kheo rằng, có một người mà Phật đều biết rõ tâm ý. Người này lúc đầu ở trong đại chúng, không vì ăn uống mà nói lời hư vọng. Nhưng về sau, vì sanh tâm nhiễm trước, nghĩ nhớ tài vật, nên ở trong đại chúng nói lời hư dối. Phật dạy rằng vì dính mắc tài vật thật là khó bỏ, khiến người đọa vào ba đường ác, chẳng được đến chỗ vô vi. Cho nên đã sanh tâm này thì liền nên rời bỏ, dù người chưa sanh thì chớ có khởi lòng dính mắc tài vật.

Nghe qua thì thấy nặng: chỉ nói dối một chút mà đọa vào đường ác sao? Nhưng hãy nhìn kỹ. Phật không nói người đó nói dối một lần rồi đọa. Phật nói về cái tâm dính mắc tài vật. Vì dính mắc tiền bạc nên mới nói dối. Nói dối một lần mà được lợi thì sẽ nói dối lần hai, lần ba. Lần đầu còn áy náy, lần sau thấy quen, lần sau nữa thì coi như chuyện bình thường. Cái tâm dính mắc đó lớn dần lên, cho đến khi tiền bạc trở thành ông chủ của mình, bảo sao làm vậy, kể cả nói dối, lừa người.

Nói dối vì tiền là một trong những cái bẫy ngọt nhất. Nó ngọt vì lợi thấy ngay trước mắt: nói sai một chút thì bán được hàng, khai khống một chút thì được thêm tiền, hứa hẹn một chút thì khách chịu mua. Nhưng cái giá của nó thì không thấy ngay. Cái giá đó là lòng tin. Khách hàng tin mình một lần, hai lần, rồi phát hiện ra mình nói dối, thì không bao giờ tin nữa. Mà trong buôn bán, mất lòng tin là mất tất cả. Không có lòng tin thì hàng tốt mấy cũng không ai mua.

Không chỉ buôn bán. Trong đời sống cũng vậy. Người chồng nói dối vợ về tiền bạc, lần đầu trót lọt, lần sau lại nói dối tiếp, đến khi vợ phát hiện thì gia đình rạn nứt. Người làm công nói dối sếp về tiến độ công việc, lần đầu qua được, lần sau lại nói dối, đến khi việc vỡ lở thì mất việc. Người nói dối vì tiền, suy cho cùng, là người đang bán rẻ tương lai của mình để lấy cái lợi trước mắt.

Vậy thì làm sao để không rơi vào cái bẫy này? Trước hết, hãy nhìn thẳng vào cái tâm dính mắc của mình. Mỗi lần sắp nói sai sự thật vì tiền, hãy dừng lại một chút và hỏi: mình đang nói dối vì cái gì? Vì sợ mất tiền? Vì muốn được thêm tiền? Vì sợ người ta chê mình nghèo? Nhìn rõ cái tâm đó rồi thì mới bỏ được. Phật dạy “đã sanh tâm này liền nên rời bỏ, dù người chưa sanh chớ có khởi lòng dính mắc”. Nghĩa là đừng đợi đến khi nói dối thành thói quen mới sửa. Thấy tâm tham vừa nhen lên thì dập ngay từ đầu.

Thứ hai, hãy tập nói thật ngay cả khi nói thật thì thiệt. Hàng lỗi thì nói hàng lỗi, giảm giá cho đúng. Việc chưa xong thì nói chưa xong, xin thêm thời gian. Nói thật lúc đầu thì khó, có khi mất khách, mất tiền ngay trước mắt. Nhưng nói thật thì lòng mình nhẹ, khách hàng tin mình lâu dài, và cái tiếng tốt đó mới là tài sản thật sự. Người ta có thể quên giá cả, nhưng người ta nhớ rất lâu ai là người đáng tin.

Thứ ba, hãy nhớ rằng tiền bạc là phương tiện, không phải ông chủ. Tiền cần để sống, nhưng sống không phải chỉ để kiếm tiền. Khi tiền trở thành ông chủ, nó sẽ bắt mình làm đủ thứ, kể cả nói dối. Khi tiền chỉ là phương tiện, mình dùng nó, mình làm chủ nó, thì mình mới giữ được lời nói thật của mình.

Câu chuyện trong kinh kết thúc bằng lời Phật dặn các thầy: hãy học điều này. Học điều gì? Học cách nhìn ra tâm dính mắc tài vật và rời bỏ nó ngay khi nó vừa xuất hiện. Người đời chúng ta cũng vậy. Không ai hoàn hảo, ai cũng có lúc suýt nói dối vì tiền. Nhưng người biết dừng lại đúng lúc thì giữ được mình. Người cứ để mặc cho cái tâm tham dắt đi thì đến một ngày, như chị bán hàng kia, chỉ vì mấy câu nói dối mà mất hết. Mà cái mất lớn nhất không phải là tiền, là lòng tin của người khác, và sự bình an của chính mình.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Tăng Nhất A Hàm (Thích Thanh Từ dịch) — kinh số 7, tr. 75
Bài liên quanÝ nghĩ xấu chưa thành hành động, có tính nghiệp khôngLàm ác nhỏ mà quen tay: giọt nước rồi cũng đầy bìnhMột việc lành nhỏ cũng đáng làm