Ông cụ mất đi, để lại một căn nhà và một mảnh đất. Lúc còn sống, ông vẫn nói với các con: nhà này là của chung, các con thương nhau mà chia. Nhưng khi ông vừa nằm xuống, các con đã ngồi lại với nhau, không phải để khóc thương cha, mà để tính toán xem ai được phần nào. Người anh cả nói mình lo cho cha nhiều nhất, phải được phần hơn. Người em nói mình nghèo nhất, phải được bù. Cãi nhau từ chiều đến tối, đến mức hàng xóm phải sang can.
Chuyện chia tài sản thừa kế, nhà nào cũng có thể gặp. Tiền bạc, đất đai của cha mẹ để lại, vốn là để con cháu được nhờ. Nhưng nhiều khi, chính những thứ đó lại làm anh em trở mặt nhau. Cha mẹ cả đời dành dụm, muốn con mình sống sung túc, nào ngờ sau khi mình đi rồi, con mình lại vì mấy tấc đất mà không nhìn mặt nhau nữa. Nỗi buồn đó, người đã khuất không nói ra được, nhưng người còn sống thì mang theo cả đời.
Trong kinh Trung Bộ, có bài kinh dạy về nghiệp rất rõ: các loài hữu tình là chủ nhân của nghiệp, là thừa tự của nghiệp. Nghiệp là thai tạng, nghiệp là quyến thuộc, nghiệp là điểm tựa. Phàm làm nghiệp gì, thiện hay bất thiện, chính mình sẽ là kẻ thừa tự nghiệp ấy. Nói bằng lời thường, mỗi người thừa hưởng chính những gì mình đã làm, không ai thừa hưởng thay ai được. Cha mẹ có thể để lại nhà cửa, đất đai, nhưng không ai để lại phước cho con được. Phước là do mình tạo, nghiệp là do mình gieo.
Hiểu như vậy thì chuyện chia tài sản nhẹ đi nhiều. Đất đai, nhà cửa chỉ là vật ngoài thân. Nó là của cha mẹ, cha mẹ muốn chia sao thì chia vậy. Phần mình được nhiều hay ít, không quyết định đời mình sướng hay khổ. Cái quyết định đời mình là cách mình sống, cách mình đối xử với anh em ruột thịt. Người tranh được phần hơn mà mất tình anh em, thật ra là người lỗ nặng nhất, vì tình anh em mất đi rồi, có bao nhiêu tiền cũng không mua lại được.
Có người nói, mình không tranh thì người khác tranh hết, mình thiệt. Nhưng thiệt cái gì mới là thiệt? Thiệt một miếng đất, hay thiệt một người anh, một người em? Đất có thể mua lại, có thể làm ra bằng sức lao động của mình. Nhưng anh em ruột, mất đi rồi thì không còn ai thay thế được. Người biết tính toán nhân quả sẽ tính xa hơn một bước: hôm nay mình nhường một phần, ngày mai mình còn anh em. Hôm nay mình tranh một phần, ngày mai mình còn lại một mình với miếng đất đó.
Cũng có những gia đình chia tài sản rất êm đẹp. Họ ngồi lại với nhau, nhớ lời cha dặn, mỗi người nhường nhau một chút. Người được phần hơn thì nhớ ơn, người được phần ít thì vui vẻ. Họ không giàu hơn ai, nhưng họ còn nhau. Đến giỗ cha, cả nhà vẫn quây quần, vẫn nhắc về cha với lòng biết ơn. Đó mới là thừa kế thật sự: thừa kế cái tình, cái nghĩa của cha mẹ để lại, chứ không chỉ thừa kế nhà cửa.
Cha mẹ nào cũng thương con như nhau, nhưng con cái thì mỗi người mỗi cảnh. Người giàu có, người nghèo khó, người lo cho cha mẹ nhiều, người ở xa không về được. Nếu cứ đem công lao ra mà cân đo, thì không bao giờ công bằng tuyệt đối. Người lo cho cha nhiều, được cha thương nhiều, đó đã là phần thưởng. Người ở xa, ít về thăm, thì trong lòng cũng day dứt. Đem những thứ đó ra mà tranh giành, chỉ làm cho nỗi day dứt thêm nặng.
Cho nên, khi ngồi vào bàn chia tài sản, hãy nhớ một điều: mình đang thừa hưởng của cha mẹ, chứ không phải đang đi đòi nợ nhau. Của cha mẹ để lại là ân tình, không phải là món nợ phải chia cho bằng hết. Nhận phần mình với lòng biết ơn, nhường phần người khác với lòng thương, thì dù ít hay nhiều, mình cũng đã gieo một nhân lành cho đời mình và cho con cháu mình sau này.
Con cháu nhìn vào cách cha mẹ chia tài sản mà học. Hôm nay anh em tranh nhau từng tấc đất, ngày mai con cháu cũng sẽ tranh nhau như vậy. Hôm nay anh em nhường nhau, ngày mai con cháu cũng sẽ biết nhường nhau. Cái mình để lại cho đời sau, không chỉ là nhà cửa, mà còn là cách sống. Một gia đình biết nhường nhau, đó là tài sản lớn nhất mà cha mẹ nào cũng muốn để lại cho con.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư