🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Cho vay nặng lãi: tiền sinh lời, nghiệp sinh nợ

Nhân quả – nghiệp báo · 8 phút đọc

Trong xóm tôi có một bà Tư. Bà không giàu có gì ghê gớm. Nhà bà chỉ là một căn cấp bốn, một chiếc xe máy cũ. Nhưng cả xóm ai cũng biết, hễ kẹt tiền thì tìm bà Tư.

Bà cho vay. Vay nhanh, không cần giấy tờ rườm rà. Chỉ cần quen mặt, chỉ cần có người bảo lãnh. Người ta vay để đóng tiền học cho con, vay để chữa bệnh, vay để làm đám giỗ cho cha.

Lúc đầu, ai cũng mừng. Có tiền kịp lúc, qua được cơn ngặt. Người ta cảm ơn bà rối rít.

Nhưng rồi tháng sau, tháng sau nữa, tiền lãi cứ lớn dần. Vay một triệu, mỗi tháng trả lãi một trăm ngàn. Nghe thì ít. Nhưng người vay là người làm thuê, tháng kiếm được ba bốn triệu, trừ tiền ăn, tiền nhà, tiền học cho con, còn lại bao nhiêu? Trả lãi xong, gốc vẫn y nguyên.

Có nhà vay để chữa bệnh cho con. Bệnh chưa khỏi, nợ đã chồng thêm nợ. Có nhà vay để làm đám cưới cho con gái. Đám cưới xong, vợ chồng trẻ còng lưng trả lãi cả năm trời.

Bà Tư thì vẫn sống như cũ. Vẫn căn nhà cấp bốn, vẫn chiếc xe máy cũ. Chỉ có điều, con cháu bà ít khi về thăm. Người trong xóm gặp bà thì chào, nhưng chào xong thì đi nhanh. Không ai ghét bà ra mặt. Nhưng cũng không ai thương bà thật lòng.

Một hôm, tôi ngồi uống trà với ông Ba, người đã vay tiền bà Tư để chữa bệnh cho vợ. Ông nói một câu làm tôi nhớ mãi. Ông nói, tiền vay lúc ngặt như nước lúc khát. Ai đưa cho mình một ly nước lúc khát, mình nhớ ơn cả đời. Nhưng nếu ly nước ấy có giá bằng cả một con sông, thì ơn biến thành nợ, mà nợ thì đè người ta xuống.

Trong kinh Pháp Cú có một câu thế này. Chúng sanh cầu an lạc, ai dùng trượng hại người, để tìm lạc cho mình, đời sau không được lạc.

Nghe thì nặng. Nhưng nghĩ kỹ thì rất thật. Lấy sự khổ của người khác làm niềm vui của mình, làm cái lợi của mình, thì cái lợi ấy không ở lại lâu. Nó giống như mình lấy gạch của nhà người ta về xây nhà mình. Nhà mình lên cao được một thời gian, nhưng nền thì không vững.

Cho vay nặng lãi là như vậy. Người cho vay không cầm gậy đánh ai. Không chửi ai. Chỉ ngồi một chỗ, đếm lãi. Nhưng cái lãi ấy được tính bằng mồ hôi của người khác, bằng bữa cơm thiếu thịt của con người ta, bằng giấc ngủ không yên của một gia đình đang nợ.

Có người nói, tôi có tiền, người ta cần thì tôi cho vay, thuận mua vừa bán, có ép ai đâu. Nói vậy nghe cũng có lý. Nhưng nhân quả không nhìn vào giấy tờ. Nhân quả nhìn vào lòng mình.

Lúc người ta ngặt nhất, mình ra giá cao nhất, đó là lòng gì? Lúc người ta không còn đường nào khác, mình là người duy nhất chìa tay ra, nhưng bàn tay ấy kèm theo một cái giá cắt cổ, đó là giúp hay là nhân lúc người ta yếu mà lấy?

Tôi không nói cho vay là xấu. Cho vay để giúp người qua cơn ngặt, lấy lãi vừa phải, đủ bù công sức và rủi ro, đó là việc tốt. Nhiều người cho vay như vậy, người vay nhớ ơn, người cho cũng nhẹ lòng.

Cái khác nhau nằm ở chỗ này. Một bên là giúp người ta đứng dậy. Một bên là giữ người ta nằm yên dưới nợ để mình thu lãi dài dài.

Người cho vay nặng lãi thường tự an ủi mình. Tôi cũng cực khổ mới có tiền. Tôi cũng phải sống. Ai biểu họ vay? Nhưng thử đặt mình vào chỗ người vay một lần. Con mình bệnh, đêm nay không có tiền thì mai không có thuốc. Lúc đó, vay với lãi suất nào người ta cũng ký. Không phải vì họ dại. Vì họ thương con.

Cái lãi mà bà Tư thu về mỗi tháng, nhìn bằng mắt thì là tiền. Nhìn bằng nhân quả thì là từng bữa cơm của người khác, từng đêm mất ngủ của người khác. Tiền ấy vào nhà bà, nhưng lòng người trong xóm thì đi ra khỏi nhà bà.

Ngược lại, cũng có người cho vay mà cả xóm thương. Ông Sáu ở đầu xóm cũng cho vay. Nhưng ông chỉ lấy lãi bằng một nửa ngân hàng. Ai khó quá, ông cho khất. Ai trả được gốc thì ông mừng. Người ta vay của ông xong, có tiền thì trả, có khi còn mang biếu ông nải chuối, con gà. Ông không giàu. Nhưng nhà ông lúc nào cũng đông người tới chơi.

Hai người, cùng một nghề cho vay. Một người thu lãi nặng, một người lấy lãi nhẹ. Kết quả khác nhau ở chỗ nào? Khác ở cái tâm lúc cho vay. Một bên nghĩ đến mình trước. Một bên nghĩ đến người vay trước.

Nhân quả trong chuyện này không đợi đến đời sau mới thấy. Nó thấy ngay trong đời này. Người cho vay nặng lãi, tiền nhiều lên, nhưng người thân xa dần, hàng xóm lạnh dần. Cái cô đơn lúc về già, đó là quả. Không phải ai phạt. Mình tự gieo, mình tự gặt.

Vậy nên, trước khi cho ai vay, đừng chỉ tính lãi. Hãy tính thêm một thứ nữa. Tính xem người vay có trả nổi không. Tính xem lãi này có đè bẹp người ta không. Tính xem mình muốn người ta nhớ mình như một ân nhân, hay nhớ mình như một gánh nặng.

Tiền sinh lời thì dễ. Nhưng lời từ nỗi khổ của người khác, cầm không chắc. Chỉ có tiền kiếm bằng lòng ngay thẳng, giúp người ta đứng dậy được, thì mới ở lại với mình lâu dài, và mới để lại trong lòng người khác một chút ấm áp.

Đó mới là cái lãi thật sự.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú (HT Thích Minh Châu dịch từ Pāli) — phẩm Hình phạt, câu 131: “Chúng sanh cầu an lạc, ai dùng trượng hại người, để tìm lạc cho mình, đời sau không được lạc.”
Bài liên quanNgười bán vé số dạo: nhân quả của nghề bán hy vọngĐổ lỗi cho người khác: nhân quả của việc không dám nhận saiCon dâu với mẹ chồng: nhân quả gieo trong một mái nhà