Đầu năm, nhiều người hay hứa. Hứa bỏ thuốc. Hứa dậy sớm tập thể dục. Hứa mỗi tối đọc kinh mười phút. Hứa tháng này tiết kiệm được một ít. Hứa với vợ, hứa với con, hứa với bạn bè. Rồi cũng hứa với chính mình.
Tới cuối năm, nhìn lại thì sao? Thuốc vẫn hút. Sáng vẫn dậy muộn. Kinh vẫn chưa đọc được mấy tối. Tiền vẫn không để dành được đồng nào. Những lời hứa với người khác thì còn có người nhắc. Nhưng lời hứa với chính mình thì không ai nhắc. Không ai đòi. Nên nó trôi đi lặng lẽ, như chưa từng có.
Có một sự thật ít ai để ý. Hứa với người khác mà không giữ, mình sợ mất mặt. Hứa với mình mà không giữ, mình tưởng là không sao, vì không ai biết. Nhưng thật ra, người biết rõ nhất chính là mình. Mỗi lần hứa rồi bỏ, mình gieo một nhân. Nhân đó là: lời của mình không đáng tin. Gieo một lần thì nhẹ. Gieo mười lần, hai mươi lần, thì thành ra một cái quả rất nặng: chính mình cũng không còn tin mình nữa.
Đạo Phật có lời phê phán rất thẳng về chuyện này: những kẻ nói dối, nói mà không làm, nói và làm không đi đôi với nhau. Nói lại bằng lời thường thì thế này: nói thì hay mà làm thì không, lời nói và việc làm đi hai đường khác nhau, đó là một dạng dối trá. Dối với người đã là xấu. Dối với chính mình còn xấu hơn, vì người bị lừa chính là mình.
Hãy thử nghĩ xem. Một người hứa với mình rằng từ mai sẽ dậy sớm. Sáng mai chuông reo, người đó tắt chuông, ngủ tiếp. Hôm sau lại hứa. Hôm sau nữa lại tắt chuông. Một tháng sau, người đó không còn tin vào lời hứa dậy sớm của mình nữa. Rồi chuyện lan ra. Hứa đọc sách cũng không làm. Hứa tập thể dục cũng không làm. Hứa tiết kiệm cũng không làm. Không phải vì những việc đó khó. Mà vì lời hứa của người đó đã mất giá. Nói ra mà không làm, riết rồi chính mình cũng không nghe mình nói nữa.
Đó chính là nhân quả với chính mình. Nhân là mỗi lần hứa rồi bỏ. Quả là mất niềm tin vào bản thân. Người mất niềm tin vào bản thân thì việc gì cũng khó. Việc lớn chưa làm đã nghĩ mình làm không được. Việc nhỏ cũng chần chừ. Không phải vì mình kém. Mà vì mình đã gieo quá nhiều lần cái nhân nói mà không làm, tới mức mình mặc định rằng lời mình nói ra không có giá trị gì.
Ngược lại, giữ được một lời hứa nhỏ với chính mình thì khác hẳn. Hứa mỗi tối đọc kinh mười phút, làm được ba ngày, rồi bảy ngày, rồi một tháng. Tới ngày thứ ba mươi, mình nhìn lại và thấy: à, lời mình nói ra có giá trị. Mình nói là mình làm. Cái niềm tin đó nhỏ thôi, nhưng nó là nền. Từ nền đó, mình dám hứa việc lớn hơn. Mình dám bắt đầu việc khó hơn. Vì mình đã chứng minh được với chính mình rằng mình giữ lời.
Cho nên, muốn sửa cái nhân nói mà không làm, không cần hứa lớn. Chỉ cần hứa nhỏ, và làm cho bằng được. Đừng hứa bỏ thuốc hẳn nếu mình chưa làm được. Hãy hứa hôm nay hút ít đi một điếu, và làm được. Đừng hứa dậy từ năm giờ sáng nếu mình quen dậy tám giờ. Hãy hứa dậy sớm hơn hôm qua mười lăm phút, và làm được. Lời hứa nhỏ mà giữ được thì quý hơn lời hứa lớn mà bỏ dở.
Có một cách giữ lời hứa với mình rất đơn giản. Mỗi tối, trước khi ngủ, hứa với mình một việc nhỏ cho ngày mai. Một việc thôi. Sáng mai dậy làm việc đó trước tiên. Làm xong thì coi như hôm đó mình đã giữ lời. Một ngày giữ được một lời. Một tháng giữ được ba mươi lời. Lâu ngày, mình thành người giữ lời. Không phải người khác nói mình giữ lời. Mà chính mình biết mình giữ lời.
Nhân quả không chỉ là chuyện mình làm với người khác. Nó còn là chuyện mình làm với chính mình. Mỗi lời hứa với lòng mình là một hạt giống. Hứa rồi bỏ là gieo hạt lép. Hứa rồi làm là gieo hạt chắc. Tới mùa gặt, người gieo hạt lép thì tay không. Người gieo hạt chắc thì có cái để ăn, có niềm tin để sống, có sức để làm việc lớn.
Hôm nay, mình hứa với mình điều gì? Đừng hứa nhiều. Chỉ một điều, nhỏ thôi, làm được ngay ngày mai. Rồi làm cho bằng được. Đó là cách gieo nhân tốt nhất với chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư