Trong công ty, có một anh nhân viên mà ai cũng biết là khéo miệng. Sếp nói gì, anh cũng khen hay. Sếp mặc áo mới, anh khen đẹp. Sếp đưa ra ý kiến, anh khen sáng suốt. Đồng nghiệp nhìn nhau cười, nhưng sếp thì thích. Sếp thích nghe lời khen, nên anh càng khen nhiều hơn. Được một thời gian, sếp cất nhắc anh lên vị trí cao hơn mấy người làm giỏi mà ít nói.
Nhưng rồi có một dự án quan trọng. Sếp hỏi ý kiến thật lòng: dự án này có chỗ nào chưa ổn không? Anh nhân viên vẫn khen như mọi khi: tốt lắm, không có vấn đề gì. Sếp tin, cho triển khai. Đến lúc dự án gặp sự cố, sếp mới biết có những lỗi mà ai cũng thấy, chỉ riêng anh là không nói. Sếp hỏi: sao cậu không nói sớm? Anh đáp không được. Vì miệng anh đã quen khen, không còn quen nói thật nữa.
Lời nịnh là lời khen không thật lòng. Người nói biết mình đang nói quá lên, người nghe lúc đầu thì vui, nhưng vui đó không bền. Vì lời khen giả giống như món đồ giả: nhìn thì đẹp, dùng một thời gian là lộ ra. Người được nịnh, nếu tỉnh táo, sớm muộn cũng nhận ra ai khen thật, ai khen giả. Đến lúc nhận ra, họ không chỉ giận người nịnh, mà còn mất niềm tin vào mọi lời khen khác, kể cả lời khen thật.
Có một câu kinh xưa nói thế này: ai nói lời vọng ngữ, không ác nào không làm. Nghe thì nặng, nhưng ngẫm kỹ thì đúng. Người quen nói lời không thật, dần dần sẽ thấy nói dối là chuyện bình thường. Hôm nay nịnh sếp một câu, mai nịnh khách một câu, mốt nịnh cả người thân. Đến lúc cần nói thật để cứu một việc quan trọng, miệng mình không nói ra được nữa, vì đã quen với đường cong.
Câu kinh còn dạy: lấy chơn thắng hư ngụy, tức là lấy lời chân thật thắng lời giả dối. Người nói thật có thể không được lòng người khác ngay lúc đó. Nói thật đôi khi làm người nghe khó chịu. Nhưng lời thật có một sức mạnh mà lời nịnh không có: người ta tin. Một người dám nói thật với mình, mình mới dám giao việc lớn cho họ. Một người chỉ biết khen, mình chỉ dám để họ ở bên cho vui tai, chứ không dám tin cậy.
Lời nịnh còn gieo một cái bẫy khác, bẫy cho chính người nói. Người hay nịnh thường nghĩ mình khôn, mình biết cách lấy lòng người khác. Nhưng càng nịnh, họ càng mất đi khả năng nhìn thẳng vào sự thật. Họ không còn biết việc nào tốt, việc nào xấu, vì miệng họ lúc nào cũng nói tốt. Đến khi sự thật vỡ ra, người đầu tiên chịu thiệt lại là chính họ. Như anh nhân viên kia, cái ghế anh có được nhờ lời nịnh, cũng mất đi vì lời nịnh.
Muốn khen người khác thì cứ khen, nhưng khen đúng chỗ, đúng mức. Người ta làm tốt thì nói tốt, làm chưa tốt thì góp ý nhẹ nhàng. Khen thật lòng thì người nghe ấm lòng mà không nghi ngờ. Góp ý thật lòng thì người nghe có thể hơi khó chịu lúc đầu, nhưng sau đó họ biết ơn. Đó mới là lời nói có giá trị.
Trong nhà cũng vậy. Vợ nấu ăn ngon thì khen ngon. Chồng sửa được cái quạt thì khen khéo. Khen thật thì nhà vui. Nhưng nếu ngày nào cũng khen quá lời, khen cả những điều không có thật, thì lời khen mất giá. Đến lúc mình khen thật, người nhà cũng không tin nữa. Lời nói giống như tiền: tiêu thật thì còn giá, tiêu giả thì mất giá.
Người xưa dạy: lời nói là nhân, niềm tin là quả. Gieo lời nịnh, gặt sự nghi ngờ. Gieo lời thật, gặt lòng tin. Lòng tin mất đi thì khó lấy lại, mà có được thì quý hơn vàng. Cho nên, trước khi mở miệng khen ai, hãy hỏi lòng mình một câu: điều mình sắp nói, có thật không? Nếu thật thì cứ nói. Nếu không thật thì đừng nói. Một lời thật tuy ít, nhưng nặng hơn trăm lời nịnh.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư