Chị Hà có con trai đỗ vào trường chuyên. Chị vui lắm. Chị đăng Facebook, khoe giấy báo trúng tuyển, khoe điểm số, khoe con học giỏi hơn con nhà người ta. Bạn bè vào chúc mừng, chị trả lời từng người, kể thêm chuyện con học ngày học đêm thế nào. Vài hôm sau, chị mua xe mới, lại đăng ảnh, khoe xe đẹp, khoe nhà mới sửa. Chị thấy vui. Nhưng không hiểu sao, càng khoe, chị càng thấy thiếu. Thiếu một thứ gì đó để khoe tiếp.
Khoe khoang là gì? Là muốn người khác biết mình hơn. Hơn về con cái, hơn về tiền bạc, hơn về nhà cửa, hơn về hạnh phúc. Cái muốn đó, lúc đầu chỉ là niềm vui muốn chia sẻ. Nhưng nếu không để ý, nó lớn dần, thành thói quen. Thói quen khoe, thành nhu cầu được ngưỡng mộ. Nhu cầu được ngưỡng mộ, thành sự lệ thuộc: không ai khen, mình thấy trống rỗng.
Trong nhà Phật, khoe khoang là một hạt nhân xấu, vì nó gieo từ tâm kiêu mạn và tham danh. Kinh Pháp Cú có câu rất thẳng: nếu tin làm bố thí, danh tiếng muốn vang lừng, gặp người luôn khoe khoang, chẳng thể nhập chánh định. Người lúc nào cũng khoe khoang, tâm không bao giờ yên. Tâm không yên, thì không thấy được đạo. Câu này không cấm mình vui. Vui thì cứ vui. Nhưng vui mà phải khoe cho cả thiên hạ biết, thì cái vui đó đã đổi chất.
Quả của khoe khoang đến bằng nhiều đường. Đường thứ nhất, nó làm hao phước. Phước giống như tiền trong túi. Khoe là một cách tiêu phước. Mình có một việc tốt, mình khoe ra, người ta khen, mình hưởng hết cái vui đó ngay lúc đó. Hưởng rồi, thì hết. Không còn gì để dành. Người xưa nói, phước nên giấu, họa nên tránh. Giấu không phải là giả vờ khiêm tốn. Giấu là để phước ở lại với mình lâu hơn.
Đường thứ hai, nó rước ganh ghét. Người ta nghe mình khoe một lần, thì mừng. Nghe lần thứ hai, thì chán. Nghe lần thứ mười, thì khó chịu. Mình khoe con giỏi, có người ganh tị với con mình. Mình khoe nhà đẹp, có người dòm ngó nhà mình. Mình khoe hạnh phúc, có người muốn phá hạnh phúc của mình. Không phải ai cũng xấu. Nhưng lòng người thì phức tạp. Khoe nhiều, là tự mở cửa cho ganh ghét bước vào.
Đường thứ ba, nó làm mình khổ. Người hay khoe, sống bằng ánh mắt người khác. Được khen thì vui. Không được khen thì buồn. Thấy người khác khoe hơn mình, thì khó chịu. Cả đời chạy theo một cuộc đua không có đích: hôm nay khoe xe, mai khoe nhà, mốt khoe con, rồi khoe cháu. Đua mãi, mệt mãi, mà không bao giờ thấy đủ.
Sách xưa khen một người rất hay: đại phu Văn Chủng phụng sự Việt Vương Câu Tiễn, đem toàn bộ tài năng xoay xở cứu nước. Đứng trước sự thành công, ông ấy không khoe khoang. Đứng trước sự giàu sang, ông ấy không kiêu ngạo. Người có tài thật, không cần khoe. Tài của họ, việc của họ, tự nói lên. Người phải khoe, thường là người chưa chắc chắn về giá trị của mình.
Kinh Pháp Cú dạy một chữ để thắng khoe khoang: tri túc. Tri túc không tham lam, luôn nhớ tu pháp lành. Biết đủ. Biết đủ không có nghĩa là không cố gắng. Biết đủ có nghĩa là: mình có gì, mình trân trọng cái đó, không cần phải chứng minh với ai. Con mình giỏi, mình vui trong lòng, không cần cả làng phải biết. Nhà mình đẹp, mình ở cho thoải mái, không cần ai phải khen.
Chị Hà sau này kể, chị vẫn đăng Facebook, nhưng chị đăng ít lại. Chị đăng để lưu kỷ niệm, không phải để khoe. Chị nói: "Trước đây, đăng xong, tôi cứ mở điện thoại xem có ai thích không. Giờ tôi đăng xong, tôi tắt máy, đi chơi với con. Tôi thấy nhẹ người hẳn. Hóa ra niềm vui thật, không cần ai chứng nhận."
Khoe của, khoe con, là gieo nhân kiêu mạn, gặt quả phước hao, ganh ghét và một cái tâm không bao giờ đủ. Biết đủ, giữ phước trong lòng, vui mà không cần khoe, là gieo nhân an lạc. Niềm vui thật, không cần khán giả. Phước thật, không cần phô trương. Giữ được cái đó, là giữ được phước lâu dài.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư