Có một câu nói của người ta, mình nghe xong, tưởng là quên rồi, nhưng không. Tối về nằm nhớ lại. Sáng dậy nhớ lại. Gặp ai cũng kể lại. Kể xong thì tức thêm một lần nữa. Người ta thì vẫn sống bình thường, còn mình thì mang câu nói đó trong lòng, đi đâu cũng mang theo. Cái đó, nhà Phật gọi là ôm oán niệm.
Trong kinh Trung Bộ, Đức Phật kể chuyện các thầy tu ở thành Kosambi cãi nhau, đả thương nhau bằng binh khí miệng lưỡi. Ngài đến khuyên can, nhưng họ không nghe. Rồi Ngài nói lên bài kệ: Nó mắng tôi, đánh tôi! Nó hại tôi, cướp tôi! Ai ôm oán niệm ấy, hận thù không thể nguôi. Nhưng ai không ôm oán niệm ấy, hận thù sẽ tự nguôi. Nghe thì đơn giản, nhưng làm thì khó. Bởi vì mình cứ nghĩ, ôm hận là mình đang bảo vệ mình. Thật ra, ôm hận là mình đang tự làm khổ mình.
Hận thù giống như nắm than nóng trong tay để ném người khác. Người khác chưa chắc đã bị bỏng, nhưng tay mình thì bỏng trước. Mỗi lần mình nhớ lại chuyện cũ, là mỗi lần mình bị bỏng lại. Người ta mắng mình một lần, nhưng mình tự mắng mình lại trong đầu cả trăm lần. Người ta hại mình một lần, nhưng mình để chuyện đó hại mình thêm cả năm. Tính ra, người làm mình khổ chỉ làm khổ mình một lần, còn mình tự làm khổ mình thêm chín mươi chín lần nữa.
Có người nói, hận là để nhớ, để đừng bị lừa lần nữa. Nhớ thì nên nhớ, nhưng nhớ khác với hận. Nhớ là mình biết người đó đã làm gì, để lần sau mình cẩn thận hơn. Hận là mình mang theo cảm xúc nóng bỏng, để nó đốt mình mỗi ngày. Nhớ thì giúp mình khôn ra. Hận thì làm mình khổ đi. Người trí thì nhớ bài học, bỏ cảm xúc. Người chưa trí thì giữ cảm xúc, quên bài học.
Đức Phật dạy: hận thù diệt hận thù, không đời nào diệt được. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Nghĩa là lấy hận trả hận thì không bao giờ hết. Mình ghét họ, họ ghét lại mình, mình ghét thêm, họ ghét thêm. Vòng đó quay mãi không dừng. Chỉ có một thứ làm nó dừng lại, đó là từ bi. Từ bi ở đây không phải là yếu đuối, không phải là chịu đựng để người ta chà đạp. Từ bi là mình hiểu rằng, người làm khổ mình cũng đang khổ. Người hay nói lời ác, trong lòng họ cũng đang bất an. Người hay hại người khác, trong lòng họ cũng đang sợ hãi. Hiểu được như vậy, lòng mình nhẹ đi một chút.
Buông hận không có nghĩa là làm hòa ngay, cũng không có nghĩa là quên hết. Buông hận là mình quyết định không để chuyện cũ làm chủ ngày hôm nay của mình nữa. Người đó đã làm mình khổ trong quá khứ, mình không cho phép họ làm mình khổ thêm trong hiện tại. Cách thực hành cũng đơn giản. Mỗi lần câu chuyện cũ hiện lên trong đầu, mình thở một hơi, và tự nhắc: chuyện đó đã qua rồi. Mình không cần kể lại cho người khác nghe nữa. Kể lại một lần là sống lại một lần. Không kể nữa, chuyện đó tự nhiên nhạt dần.
Nếu có thể, hãy nói chuyện thẳng thắn với người đó một lần, nói rõ điều mình không đồng ý, rồi thôi. Nếu không thể nói, thì viết ra giấy rồi bỏ đi. Nếu vẫn không xong, thì làm một việc tốt cho người khác, để lòng mình có chỗ khác mà hướng đến. Hận thù sống được là nhờ mình nuôi nó mỗi ngày bằng cách nghĩ đi nghĩ lại. Mình ngừng nuôi, nó tự chết đói.
Người khổ đầu tiên khi mình nuôi hận, là chính mình. Mất ngủ là mình. Ăn không ngon là mình. Gặp ai cũng cau có là mình. Người kia có khi đã quên chuyện đó từ lâu, chỉ còn mình là nhớ. Vậy thì người nhẹ đầu tiên khi mình buông hận, cũng là chính mình. Buông xuống, ngủ ngon hơn. Buông xuống, ăn ngon hơn. Buông xuống, gặp ai cũng nhẹ nhàng hơn. Đó là quả lành đầu tiên của việc buông hận, và nó đến ngay, không cần đợi kiếp sau.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư