Buổi tối, cả nhà ngồi ăn cơm. Người cha vừa ăn vừa xem điện thoại, người mẹ vừa ăn vừa cằn nhằn con học hành. Đứa con cúi đầu ăn, không nói gì. Hôm sau, đứa trẻ đến lớp, bạn làm rơi bút, nó buột miệng chê bạn vụng về bằng đúng cái giọng của mẹ nó hôm qua. Cô giáo gọi điện về, cha mẹ ngạc nhiên: ở nhà mình có dạy con như vậy đâu. Nhưng thật ra, con không học từ lời dạy, con học từ cách sống của cha mẹ mỗi ngày.
Trong sách cổ có ghi lại lời dạy về bổn phận của cha đối với con, gồm năm điều. Điều đầu tiên là ngăn con làm ác. Điều thứ hai là khuyên dạy con làm thiện. Rồi dạy con nghề nghiệp, lo dựng vợ gả chồng cho con, và để lại cho con phần gia tài xứng đáng. Năm điều ấy nghe thì đơn giản, nhưng điều quan trọng nhất nằm ở hai điều đầu: ngăn ác và khuyên thiện. Mà ngăn ác, khuyên thiện không phải bằng lời nói, mà bằng chính đời sống của người làm cha làm mẹ.
Con trẻ nhìn nhiều hơn nghe. Cha mẹ bảo con đừng nói dối, nhưng cha mẹ nói dối người khác trước mặt con, thì lời dạy ấy rỗng. Cha mẹ bảo con phải hiếu thảo, nhưng cha mẹ cãi nhau với ông bà ngay trước mặt con, thì lời dạy ấy cũng rỗng. Ngược lại, cha mẹ không cần giảng đạo lý gì nhiều, chỉ cần sống tử tế mỗi ngày, con tự khắc học theo. Người cha giữ lời hứa với con, con học được chữ tín. Người mẹ nhẫn nhịn với người thân, con học được chữ hòa. Đó là gieo nhân lành cho con bằng cách sống, không cần nói nhiều.
Nuôi dạy con cũng là nhân quả. Nhân mình gieo hôm nay, quả con gặt ngày mai, mà cũng là quả mình gặt khi về già. Người cha hay nóng giận, con lớn lên cũng nóng giận, rồi chính người cha phải chịu cái nóng giận ấy quay lại với mình. Người mẹ hay thương người, giúp người, con lớn lên cũng biết thương người, rồi chính người mẹ được hưởng cái phước từ đứa con biết thương người. Con cái là tấm gương phản chiếu cách sống của cha mẹ, rõ hơn bất cứ tấm gương nào.
Có người hỏi, vậy phải dạy con thế nào cho đúng. Câu trả lời đơn giản nhất là: dạy mình trước, rồi mới dạy con. Muốn con bớt nóng nảy, mình bớt nóng nảy trước. Muốn con chăm học, mình bớt cắm mặt vào điện thoại trước. Muốn con biết ơn, mình sống biết ơn trước. Con không cần cha mẹ hoàn hảo, con chỉ cần cha mẹ thật lòng sửa mình mỗi ngày. Đứa trẻ nhìn thấy cha mẹ mình sai rồi sửa, nó học được bài học quý nhất: người ta có thể sai, nhưng người ta có thể sửa.
Bữa cơm nhà là nơi gieo nhân nhiều nhất. Một bữa cơm mà cả nhà ngồi lại, không điện thoại, không cằn nhằn, nói với nhau vài câu nhẹ nhàng, thì đó đã là một buổi dạy con làm thiện. Ngược lại, một bữa cơm đầy tiếng quát mắng, đầy sự so sánh con nhà người ta, thì đó là gieo nhân khổ cho con, dù cha mẹ có ý tốt đến đâu. Ý tốt mà nói bằng lời nặng thì con chỉ nhớ cái nặng, không nhớ cái tốt.
Nuôi con không phải là lo cho con ăn ngon mặc đẹp rồi thôi. Nuôi con là gieo nhân lành vào đời con, từng ngày, từng bữa cơm, từng câu nói. Cha mẹ là ruộng phước đầu tiên của con, cũng là người thầy đầu tiên của con. Mình sống thế nào, con sẽ sống thế ấy. Hiểu được điều đó, cha mẹ sẽ bớt đòi hỏi con phải thế này thế kia, mà quay lại sửa chính mình. Đó là cách dạy con bền nhất, và cũng là cách gieo nhân lành chắc nhất cho cả nhà.
Ông bà ngày xưa có câu, con hư tại mẹ, cháu hư tại bà, nhưng thật ra con hư hay nên phần lớn là tại cách sống trong nhà. Đứa trẻ sống trong nhà hay cãi nhau sẽ học cách cãi nhau. Đứa trẻ sống trong nhà hay giúp đỡ nhau sẽ học cách giúp đỡ. Cha mẹ không cần phải là người hoàn hảo, chỉ cần là người biết nhận sai và sửa sai trước mặt con. Có lần cha mắng con oan, rồi cha xin lỗi con, đứa trẻ nhớ mãi bài học ấy hơn cả trăm lời dạy. Nó học được rằng người lớn cũng có thể sai, và sai thì phải xin lỗi. Đó là hạt giống lành gieo vào lòng con, lớn lên nó sẽ thành người biết nhận trách nhiệm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư