🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Nhân quả – nghiệp báo

Trả giá đến cùng ngoài chợ: tiết kiệm hay gieo nhân keo kiệt?

Nhân quả – nghiệp báo · 7 phút đọc

Chợ buổi sáng, một bà cụ bán rau. Mớ rau muống mười nghìn. Có người trả xuống bảy nghìn, rồi năm nghìn, rồi bỏ đi khi bà cụ không bán. Bà cụ ngồi đó, nhìn theo, thở dài. Mớ rau đó bà trồng mấy tháng, hái từ sáng sớm, gánh ra chợ. Lời được mấy nghìn một mớ. Người trả giá nghĩ mình tiết kiệm được ba nghìn. Bà cụ thì mất đi ba nghìn tiền công cả buổi sáng. Ba nghìn với người mua là ít. Với người bán, là nhiều.

Tiết kiệm là tốt. Ai cũng nên tiết kiệm. Nhưng tiết kiệm và keo kiệt khác nhau một trời một vực. Tiết kiệm là biết đủ, biết xài đúng chỗ, không phung phí. Keo kiệt là nắm chặt không buông, sợ mất, sợ thiệt, dù mình đã đủ. Người tiết kiệm thấy mớ rau mười nghìn là hợp lý thì mua, vui vẻ. Người keo kiệt thấy mười nghìn là đắt, trả xuống năm nghìn cho bằng được, dù biết người bán chẳng còn lời bao nhiêu. Một người mua rau bằng lòng biết đủ. Một người mua rau bằng lòng sợ thiệt. Cùng một mớ rau, hai cái nhân khác nhau.

Trong kinh Pháp Cú có chuyện ông trưởng giả keo kiệt nhất trong xứ. Con trai ông là Mattha-kundali bị bệnh. Ông không rước thầy xem bệnh cho thuốc, mà đi hỏi khắp nơi xem bệnh này uống thuốc gì, vì sợ tốn tiền. Các thầy biết ông bỏn xẻn nên chỉ thuốc không đúng bệnh, làm con ông càng ngày càng nặng. Khi con bệnh nặng, ông sợ để con trong nhà, họ hàng đến thăm tốn kém, nên đem con nằm ngoài hiên. Đọc đến đây, ai cũng thấy xót. Tiền nhiều để làm gì, khi con mình nằm ngoài hiên chờ chết? Nhưng đó chính là cái kết của lòng keo kiệt: tiền giữ được, mà người thì mất. Ông giữ tiền chặt quá, đến mức không dám xài tiền để cứu con mình.

Sách cũng dạy rõ: những người bủn xỉn, keo kiệt khi thân hoại mạng chung thường bị sanh vào cõi xấu, hoặc sanh vào cõi bàng sanh để giữ gìn những của cải mà họ luyến tiếc. Câu này nghe thì nặng, nhưng ngẫm thì đúng luật nhân quả. Người keo kiệt cả đời chỉ nghĩ đến giữ của. Tâm họ gắn chặt với của cải. Khi chết, tâm đó đi đâu? Nó đi theo cái nó luyến tiếc. Cả đời giữ của, cuối đời thành kẻ giữ của, không siêu thoát được. Của cải vốn là phương tiện để sống. Nhưng khi mình nắm chặt quá, của cải thành xiềng xích. Mình tưởng mình giữ tiền. Thật ra tiền đang giữ mình.

Keo kiệt không chỉ là chuyện tiền bạc. Nó là một thói quen của lòng. Người keo kiệt tiền thường cũng keo kiệt lời khen, keo kiệt sự giúp đỡ, keo kiệt cả lòng thương. Họ sợ cho đi sẽ mất. Nhưng đời lạ lắm: càng cho đi, lòng càng rộng. Càng nắm chặt, lòng càng hẹp. Người rộng rãi không phải vì họ giàu. Mà vì họ hiểu tiền bạc như nước chảy. Nước chảy thì trong. Nước đọng thì hôi. Tiền cũng vậy. Tiền xài đúng chỗ, giúp đúng người, thì tiền sinh phước. Tiền nắm chặt, không dám xài, thì tiền thành gánh nặng.

Trả giá ngoài chợ, bản thân nó không xấu. Người bán nói thách, người mua trả giá, đó là chuyện thường. Nhưng trả giá đến cùng, trả cho bằng được, trả mà không nghĩ đến công sức người bán, thì đó không còn là tiết kiệm. Đó là gieo nhân keo kiệt. Mình tiết kiệm được ba nghìn, nhưng mình gieo một hạt: hạt của lòng sợ thiệt, hạt của sự không biết đủ, hạt của việc coi rẻ mồ hôi người khác. Hạt đó nhỏ thôi, nhưng gieo mỗi ngày, ở chợ, ở nhà, ở chỗ làm, lâu ngày thành tính cách. Đến lúc mình giàu có rồi, vẫn sợ mất, vẫn trả giá từng đồng, vẫn không dám cho ai thứ gì. Giàu mà khổ, chính là vậy.

Vậy làm sao để tiết kiệm mà không keo kiệt? Có một cách đơn giản: trước khi trả giá, hỏi mình một câu. Giá này có hợp lý không? Nếu hợp lý, mua đi, đừng trả thêm. Mớ rau mười nghìn, người bán lời hai nghìn, mình ăn ngon, họ sống được. Đó là mua bán tử tế. Còn nếu giá quá cao, mình trả một lần, người ta không bán thì thôi, đi chỗ khác. Đừng kỳ kèo đến cùng. Đừng lấy sự khôn ngoan của mình ra để ép người nghèo hơn mình. Người bán rau không giàu. Ba nghìn của mình, với họ là bữa cơm.

Cũng nên tập cho đi một chút, đều đặn. Không cần nhiều. Thấy bà cụ bán rau ế, mua thêm một mớ. Thấy người khó khăn, giúp một ít. Cho đi không làm mình nghèo đi. Cho đi làm lòng mình rộng ra. Người xưa nói, tiền xài đúng chỗ là tiền sống. Tiền nằm im trong túi, không dám xài, là tiền chết. Mình sống một đời, giữ tiền chết để làm gì?

Hôm nay ra chợ, nếu bạn định trả giá mớ rau từ mười nghìn xuống năm nghìn, hãy dừng lại một chút. Nghĩ đến bà cụ gánh rau từ sáng sớm. Nghĩ đến công sức trồng mấy tháng. Ba nghìn đó, với bạn là một ly trà đá. Với bà, là bữa cơm trưa. Tiết kiệm thì cứ tiết kiệm, nhưng đừng để tiết kiệm thành keo kiệt. Vì keo kiệt không giữ được tiền. Nó chỉ giữ được khổ.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Pháp Cú, 38 Hạnh Phúc (BudSas, Thư Viện Phật Học) — trang 1: chuyện ông Mattha-kundali, con của một ông trưởng giả có tiếng là keo kiệt nhất trong xứ; khi con bệnh, ông không rước thầy, chỉ hỏi thuốc quanh, rồi đem con nằm ngoài hiên vì sợ tốn kém
• Năm Chữ Vàng (BudSas, Thư Viện Phật Học) — trang 1: "Nói chung những người bủn xỉn, keo kiệt khi thân hoại mạng chung thường bị sanh vào cõi xấu hoặc tục sanh vào cõi bàng sanh để giữ gìn những của cải mà họ luyến tiếc"
Bài liên quanKiếm tiền bằng gian dối: cái giá trả dần mỗi ngàyLời nói nặng trong nhà: khẩu nghiệp vợ chồng gieo mỗi ngàyDạy con bằng roi vọt: nỗi sợ lớn lên cùng con