Nhà nào có bàn thờ Phật, có khi cũng có một cái đỉnh trầm ba chân. Cái đỉnh ấy đứng vững là nhờ có đủ ba chân, chân nào cũng chạm đất, chân nào cũng chịu lực như nhau. Thiếu một chân, đỉnh nghiêng. Gãy một chân, đỉnh đổ. Người niệm Phật cũng giống như cái đỉnh ấy, muốn đứng vững trên đường về cõi Phật thì cần đủ ba chân: tín, nguyện, hạnh. Trong sách chú giải kinh Vô Lượng Thọ có một câu nói rất hay: ba thứ tư lương là tín, nguyện, hạnh như ba chân của cái đỉnh, chẳng thể thiếu một. Tư lương là hành trang mang theo trên đường, ba thứ này là hành trang của người niệm Phật, thiếu một thứ là đường đi đã chông chênh.
Chân thứ nhất là tín, là lòng tin. Tin có cõi Cực Lạc thật, tin có Phật A Di Đà thật, tin rằng mình niệm Phật thì cũng được về cõi ấy. Nghe thì đơn giản, nhưng tin cho sâu không dễ. Nhiều người niệm Phật mà trong lòng vẫn nghi: không biết có cõi Cực Lạc thật không, không biết mình tội nhiều như vậy thì Phật có nhận không, không biết niệm như mình thì có đủ không. Nghi như vậy thì câu niệm cũng yếu đi, vì miệng niệm mà lòng không tin thì niệm không có sức. Tin sâu là tin vào lời Phật dạy trong kinh, tin vào lời các vị tổ đã đi trước, và tin vào chính cái nhân mình đang gieo mỗi ngày. Gieo nhân niệm Phật thì gặt quả về cõi Phật, đó là lẽ nhân quả rõ ràng, không phải chuyện may rủi. Tin được như vậy, câu niệm mới có gốc.
Chân thứ hai là nguyện, là cái muốn về thật lòng. Nguyện không phải là nói cho có, mà là trong lòng thật sự muốn sanh về cõi Cực Lạc, muốn thoát khỏi vòng luân hồi khổ đau này. Có người niệm Phật nhiều năm mà chưa từng nguyện, vì họ niệm để cầu cho đời này được yên ổn, được làm ăn khá, được con cái ngoan, được hết bệnh. Những điều đó không sai, nhưng đó chưa phải là nguyện của người tu Tịnh độ. Người tu Tịnh độ niệm Phật là để về cõi Phật, còn những điều yên ổn ở đời này chỉ là hoa trái đi kèm. Sách chú giải kinh Vô Lượng Thọ có nói, phát Bồ Đề tâm là tín nguyện, tu Bồ Đề tâm là hạnh, và pháp môn Tịnh độ hoàn toàn nương vào biển nguyện của Phật A Di Đà, lấy tín nguyện trì danh làm tông. Nguyện là cốt lõi, vì không có nguyện thì niệm Phật cũng như đi mà không biết đi về đâu.
Chân thứ ba là hạnh, là việc làm mỗi ngày, tức là trì danh, là niệm Phật. Tín đã có, nguyện đã có, mà không niệm thì cũng như người có bản đồ và có đích đến mà không chịu bước đi. Hạnh của người niệm Phật không cần phải nhiều, không cần phải ngồi niệm cả ngày, chỉ cần đều đặn mỗi ngày. Sáng niệm một lúc, tối niệm một lúc, lúc rảnh niệm thêm vài câu, lúc bận niệm thầm trong lòng. Niệm đều như vậy, ngày này qua ngày khác, thì công phu cứ sâu dần lên, không cần phải vội. Có người mới tu, hăng hái niệm cả ngàn câu một ngày, được vài tuần thì mệt, rồi bỏ luôn. Như vậy là hạnh không bền. Hạnh bền là hạnh vừa sức, làm được mỗi ngày, làm hoài không chán, không bỏ. Một trăm câu mỗi ngày mà niệm đủ một năm, quý hơn một ngàn câu một ngày mà chỉ niệm được một tuần.
Ba chân này phải đi cùng nhau, thiếu một là đổ. Có người chỉ có tín mà không có nguyện và hạnh, tin thì tin lắm, nói về cõi Cực Lạc thì rành rọt, mà cả ngày không niệm một câu, cũng không thật lòng muốn về, thì cái tin ấy chỉ nằm trên miệng. Có người chỉ có nguyện mà không có tín và hạnh, muốn về lắm, ngày nào cũng nói muốn về cõi Phật, mà không tin chắc mình về được, cũng không niệm, thì cái muốn ấy chỉ là mơ ước. Có người chỉ có hạnh mà không có tín và nguyện, niệm nhiều lắm, ngày nào cũng niệm đủ số, mà không tin sâu, không nguyện thiết, thì niệm như vậy chỉ là thói quen, chưa thành tư lương về cõi Phật. Ba chân phải đủ, phải đều, thì cái đỉnh mới đứng vững.
Vậy thì mỗi người hãy tự soi lại mình: trong ba chân tín, nguyện, hạnh, chân nào của mình còn yếu? Nếu tín yếu, hãy đọc thêm kinh, nghe thêm giảng, để lòng tin được vững. Nếu nguyện yếu, mỗi tối trước khi ngủ hãy phát nguyện một lần, nhắc mình nhớ đích đến. Nếu hạnh yếu, hãy đặt cho mình một thời khóa nhỏ mà làm được mỗi ngày, đừng đặt cao quá rồi bỏ. Đỉnh ba chân không cần chân nào dài hơn chân nào, chỉ cần cả ba đều chạm đất. Người niệm Phật cũng vậy, không cần mình giỏi hơn ai, chỉ cần tín, nguyện, hạnh của mình đều có mặt, đều đặn mỗi ngày. Được như vậy, đường về cõi Phật đã vững được một nửa, nửa còn lại là cứ thế mà đi, đi mãi không dừng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư