Có người niệm Phật đã lâu, một hôm ngồi lại mà tự hỏi: mình niệm Phật bao nhiêu năm rồi, sao lòng vẫn còn loạn, sao vẫn còn giận, còn tham, còn buồn nhiều như vậy? Niệm Phật có thật sự đưa mình tới đâu không, hay chỉ là đọc đi đọc lại một câu cho quen miệng? Câu hỏi ấy rất thật, và câu trả lời nằm trong hai chữ tam muội. Tam muội là cảnh giới mà người niệm Phật hướng tới, là lúc nhớ nghĩ tới Phật đến mức quên cả mình, quên cả xung quanh, chỉ còn lại câu niệm và lòng mình. Nghe thì cao xa, nhưng thật ra, tam muội không phải là chuyện của riêng các vị thiền sư trên núi, mà là chuyện của bất cứ ai niệm Phật đủ lâu và đủ thành tâm.
Ngài Thiện Đạo, một vị tổ lớn của pháp môn Tịnh độ, đã dạy một câu ngắn gọn mà sâu sắc: niệm Phật tam muội là tông, nhất tâm hồi nguyện vãng sanh Tịnh Độ là thể. Câu này được ghi lại trong sách chú giải kinh Vô Lượng Thọ. Tông là gốc, là cái cốt lõi của pháp môn. Thể là cái quy về, là đích đến. Ngài nói, gốc của pháp môn niệm Phật là niệm Phật tam muội, còn đích đến là nhất tâm hồi hướng nguyện vãng sanh Tịnh Độ. Nói cách khác, niệm Phật không phải chỉ là đọc câu Phật hiệu cho đủ số, mà là niệm tới chỗ tâm an định, nhớ Phật không loạn, đó mới là gốc. Còn đích đến của cái gốc ấy là một lòng hướng về cõi Cực Lạc, không còn phân tán.
Tam muội, nói theo chữ xưa, là chánh định, là tâm an trụ vào một chỗ mà không lay động. Niệm Phật tam muội là tâm an trụ vào câu niệm Phật, nhớ nghĩ tới Phật mà không bị việc khác kéo đi. Người mới niệm, tâm cứ chạy lung tung, niệm được ba câu thì nghĩ tới chuyện chợ búa, niệm được mười câu thì nhớ tới lời ai làm mình giận hôm qua. Đó là chuyện bình thường, ai cũng vậy, không có gì phải xấu hổ. Nhưng niệm lâu ngày, niệm đều đặn, thì tâm chạy ít dần, câu niệm ở lại lâu dần. Tới một lúc, đang niệm mà quên mất thời gian, quên mất mình đang ngồi ở đâu, chỉ còn biết câu niệm đang chảy đều trong lòng. Lúc đó, mình đã chạm được vào cửa của tam muội. Không cần phải thấy hào quang, không cần phải nghe tiếng lạ, chỉ cần tâm lắng lại như vậy là đã quý lắm rồi.
Làm sao để niệm tới được tam muội? Không có đường tắt, chỉ có ba việc: niệm đều, niệm chậm, niệm rõ. Niệm đều là niệm mỗi ngày, không bỏ ngày nào, dù bận hay rảnh, dù vui hay buồn. Niệm chậm là đừng niệm vội, đừng niệm như chạy đua cho đủ số. Mỗi câu niệm, hãy niệm chậm rãi, nghe rõ từng chữ Nam mô A Di Đà Phật vang lên trong lòng mình. Niệm rõ là niệm mà tâm biết mình đang niệm, không phải miệng niệm mà tâm đi chỗ khác. Ba việc này nghe đơn giản, nhưng làm được đều đặn thì không đơn giản chút nào. Nhiều người niệm nhanh, niệm nhiều, mà tâm không ở trong câu niệm, thì niệm cả ngàn câu cũng chưa bằng người niệm một trăm câu mà câu nào cũng rõ ràng.
Có một cách tập rất hay: mỗi ngày dành ra một thời khóa cố định, dù chỉ mười lăm phút, ngồi yên một chỗ, niệm Phật chậm rãi. Mười lăm phút thôi, nhưng mười lăm phút ấy là của riêng mình và Phật, không điện thoại, không tivi, không chuyện trò. Niệm trong mười lăm phút ấy, đừng đếm số câu, đừng lo mình niệm được bao nhiêu, chỉ lo mỗi câu mình niệm có rõ hay không. Tập như vậy một tháng, sẽ thấy khác. Trước kia ngồi niệm mà tâm chạy lung tung, giờ ngồi niệm mà tâm ở lại lâu hơn. Trước kia niệm xong thấy mệt, giờ niệm xong thấy lòng nhẹ và sáng. Đó là dấu hiệu tam muội đang tới gần, không ồn ào, không phô trương, chỉ lặng lẽ như nước thấm vào đất.
Niệm Phật tam muội không phải là đích để khoe khoang, mà là nền để vãng sanh. Người có tam muội thì lúc lâm chung, tâm không loạn, câu niệm tự hiện, đường về cõi Phật đã rộng mở. Người chưa có tam muội cũng đừng nản, vì tam muội không phải là thứ có ngay trong một ngày, mà là thứ lớn dần theo từng câu niệm chí thành. Mỗi câu niệm rõ ràng hôm nay là một viên gạch xây nên tam muội ngày mai. Cứ niệm đều, niệm chậm, niệm rõ, rồi một ngày, mình sẽ chợt nhận ra lòng mình đã yên hơn trước rất nhiều, và câu niệm đã trở thành một phần của mình, nhớ Phật đến quên mình, mà quên mình lại chính là lúc mình gần Phật nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư