Ngày xưa người đi đường xa, trước khi lên đường phải chuẩn bị lương khô, nước uống, gậy chống. Thiếu một món thì đường dài thành đường khổ. Người tu niệm Phật cũng vậy, trên đường về cõi an lành cũng cần mang theo ba món. Thiếu một món thì đi không tới.
Ba món ấy, trong kinh gọi là ba thứ tư lương: tín, nguyện, hạnh. Sách chú giải kinh Vô Lượng Thọ nói rõ: ba thứ ấy như ba chân của cái đỉnh, chẳng thể thiếu một. Cái đỉnh có ba chân, gãy một chân thì đổ. Người niệm Phật có ba món, thiếu một món thì tu không vững.
Món thứ nhất là tín, là tin. Tin có Phật A Di Đà, tin có cõi Cực Lạc, tin lời Phật dạy không dối. Tin không phải là tin mù. Tin là sau khi nghe, suy nghĩ, thấy hợp lý rồi mới tin. Giống như tin rằng gieo hạt thì nảy mầm, vì mình đã thấy hạt nảy mầm. Tin rằng niệm Phật thì tâm an, vì mình đã niệm và đã thấy tâm an. Có niềm tin ấy, lúc khó khăn mới không bỏ cuộc.
Món thứ hai là nguyện, là muốn về. Tin mà không muốn đi thì cũng như biết có ngôi nhà đẹp mà không muốn dọn tới. Nguyện là trong lòng thật sự muốn về cõi an lành, muốn thoát khỏi vòng lẩn quẩn khổ đau này. Không phải ghét bỏ đời này, mà là thấy rõ đời này có khổ, nên muốn tìm đường ra. Mỗi ngày niệm Phật xong, khấn một câu nguyện về, là nhắc mình nhớ đường.
Món thứ ba là hạnh, là làm. Tin rồi, muốn rồi, mà không làm thì cũng bằng không. Hạnh là ngày ngày niệm Phật, niệm cho đều, niệm cho thật. Không cần niệm nhiều một lúc, cần niệm đều mỗi ngày. Như người đi đường, mỗi ngày đi một đoạn, đi mãi rồi cũng tới. Còn đứng một chỗ mà nói về đường thì chẳng bao giờ tới.
Ba món này nương nhau. Tin sâu thì nguyện thiết. Nguyện thiết thì hạnh chuyên. Hạnh chuyên thì tin càng sâu. Ngược lại, thiếu một món thì hai món kia cũng yếu. Có người niệm rất nhiều mà không tin, niệm như cái máy, niệm hoài mà tâm không đổi. Có người tin lắm, nguyện lắm, mà không chịu niệm, chỉ ngồi mong, mong hoài mà không tới.
Cho nên mỗi ngày, tự hỏi mình ba câu. Hôm nay mình có tin không. Hôm nay mình có nhớ nguyện về không. Hôm nay mình đã niệm chưa. Ba câu đều trả lời được là ba chân đỉnh còn vững. Câu nào chưa được thì bồi câu ấy, đừng đợi.
Ba món này, mỗi ngày kiểm tra như kiểm tra xe trước khi đi xa. Tin có vững không. Có người tin lúc vui, lúc khổ thì nghi. Khổ một trận là nghi Phật không thương mình, nghi niệm Phật không linh. Tin như vậy là tin chưa sâu. Tin sâu là khổ vẫn tin, vì hiểu rằng khổ là do nghiệp cũ, còn niệm Phật là gieo nhân mới. Tin sâu thì lúc khổ lại niệm nhiều hơn, chứ không bỏ niệm.
Nguyện có thiết không. Có người nói muốn về cõi an lành, mà lòng còn níu đủ thứ: níu tiền, níu nhà, níu con cháu, níu cả những giận hờn chưa buông. Muốn về mà còn níu thì chân bước không nổi. Nguyện thiết không phải là bỏ hết mọi thứ ngay, mà là trong lòng biết rõ đâu là nhà thật, đâu là quán trọ. Ở quán trọ thì ở cho tử tế, mà nhớ rằng mình còn có nhà để về.
Hạnh có chuyên không. Có người tin sâu, nguyện thiết, mà niệm thì bữa có bữa không. Hôm nay vui thì niệm, ngày mai bận thì quên. Hạnh như vậy là hạnh yếu. Hạnh chuyên không cần niệm nhiều một lúc, chỉ cần ngày nào cũng có. Như người ăn cơm, không cần ăn một bữa thật no rồi nhịn ba ngày. Ăn đều mỗi ngày thì khỏe. Niệm cũng vậy, đều mỗi ngày thì vững.
Có hai kiểu lệch hay gặp. Một là chỉ có hạnh mà thiếu tín: niệm rất nhiều, niệm như cái máy, mà trong lòng không tin, niệm hoài tâm không đổi. Hai là chỉ có tín mà thiếu hạnh: tin lắm, nói hay lắm, mà không chịu niệm, chỉ ngồi mong. Mong hoài mà không tới. Cả hai kiểu đều đi không xa. Đủ ba món thì mới đi tới nơi.
Đi xa cần mang đủ lương khô. Về cõi an lành cần mang đủ ba món: tin, nguyện, làm. Đủ ba món rồi, đường dài mấy cũng đi được. Thiếu một món, đi nửa đường là mỏi. Nhớ vậy mà chuẩn bị cho đủ, rồi cứ thế mà đi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư