Người ta thường tìm đến câu niệm Phật khi khổ. Khổ quá thì niệm. Bệnh thì niệm. Mất mát thì niệm. Điều đó rất đúng, và rất quý. Nhưng có một lúc khác, ít ai nhớ đến câu niệm Phật, đó là lúc mình đang vui. Vui thì người ta thường quên hết. Quên niệm, quên giữ mình, quên cả việc cảm ơn.
Thử nhớ lại lần gần đây nhất mình nhận được một tin vui. Con thi đỗ. Mình được tăng lương. Người thân khỏi bệnh. Tin đến, lòng mừng như mở hội. Mình gọi điện khoe khắp nơi, mình mở tiệc, mình đăng lên mạng cho cả thiên hạ biết. Vui thì có gì sai đâu? Không sai. Nhưng vui mà không có gì giữ lại, cái vui đó dễ đi quá đà. Vui quá thì nói quá. Vui quá thì hứa quá. Vui quá thì tiêu xài quá tay. Rồi khi cơn vui qua đi, mình nhìn lại, thấy mình vừa làm mấy việc mà lúc bình tĩnh mình sẽ không làm.
Kinh A Di Đà kể lại, khi đức Phật giảng xong, ngài Xá Lợi Phất cùng các vị Bồ tát, các vị A la hán, chư thiên và mọi người nghe pháp, ai nấy đều vô cùng hoan hỷ, phát nguyện thọ trì và truyền bá kinh này. Hoan hỷ là vui. Nhưng đó là cái vui có chỗ dừng. Vui rồi thì phát nguyện. Vui rồi thì giữ lấy lời dạy mà sống. Cái vui đó không trôi đi vô ích. Nó thành một hạt giống tốt.
Niệm Phật khi được tin vui, chính là học cái vui như vậy. Không phải vui lên rồi niệm Phật để dập tắt niềm vui. Mà là vui lên, niệm một câu, để cái vui đó được đứng vững, được sạch, được lâu.
Khi tin vui đến, việc đầu tiên là dừng lại một nhịp. Đừng vội khoe ngay. Đừng vội quyết định ngay. Niệm thầm vài câu Phật hiệu. Mấy câu niệm đó giống như uống một ngụm nước mát giữa cơn khát. Nó làm cho lòng mình lắng xuống một chút, đủ để mình nhìn rõ: tin vui này từ đâu mà có? Có phần may mắn, có phần công sức của mình, nhưng cũng có phần giúp đỡ của bao nhiêu người khác. Con thi đỗ là nhờ thầy cô, nhờ cha mẹ, nhờ bạn bè. Mình được tăng lương là nhờ đồng nghiệp, nhờ khách hàng, nhờ cả những người đã dạy mình từ những ngày đầu chập chững. Thấy được điều đó, lòng vui mà không kiêu.
Cái vui không có câu niệm giữ, dễ biến thành khoe khoang. Mình khoe con mình giỏi, vô tình làm cho nhà khác chạnh lòng vì con họ chưa đỗ. Mình khoe mình mua được nhà mới, vô tình làm cho người đang thuê nhà thấy tủi. Không phải mình có ý xấu. Chỉ là lúc vui, miệng mình nhanh hơn lòng mình. Một câu niệm Phật giữ trong lòng trước khi nói, sẽ giúp mình chọn lời cho vừa. Vui thì cứ vui, nhưng vui sao cho người nghe cũng thấy ấm, chứ không thấy nhói.
Cái vui không có câu niệm giữ, cũng dễ biến thành lo. Vui được một lúc, rồi bắt đầu lo giữ cái vui đó. Sợ mất việc mới. Sợ con lên lớp mới học không kịp bạn. Sợ nhà mới xuống giá. Vui mà lo, thì vui chưa trọn đã khổ. Niệm Phật lúc vui là nhắc mình rằng, mọi thứ có được hôm nay đều là duyên, đều đổi thay. Mình trân trọng nó, mình giữ gìn nó, nhưng mình không bám chặt đến mức sợ hãi. Có thì vui, mất thì buồn một chút rồi lại sống tiếp. Đó mới là vui bền.
Có người hỏi, vui mà niệm Phật thì có phải là mê tín không, vui thì cứ vui, niệm làm gì? Thật ra niệm Phật lúc vui không phải là xin thêm cái gì. Mà là cảm ơn. Cảm ơn đời, cảm ơn người, cảm ơn cái duyên đã đưa tin vui đến với mình. Người biết cảm ơn thì vui lâu hơn người chỉ biết hưởng. Vì lòng biết ơn làm cho cái vui có gốc. Vui không có gốc thì như hoa cắm trong bình, đẹp được vài hôm rồi tàn. Vui có gốc thì như cây trồng trong đất, càng ngày càng lớn.
Tập niệm Phật khi vui không khó. Lần tới, khi có tin vui, trước khi gọi điện khoe với ai, hãy ngồi yên một phút, niệm vài câu. Rồi hãy gọi. Khi ăn mừng, giữa bữa tiệc ồn ào, lặng lẽ niệm một câu trong lòng, như thầm nói một lời cảm ơn. Khi con mình đạt được điều gì, ôm con một cái, niệm một câu, rồi mới khen con. Cái khen sau câu niệm sẽ khác. Nó bớt phô trương, nhiều thương yêu hơn.
Khổ thì niệm Phật để có chỗ dựa. Vui thì niệm Phật để có chỗ giữ. Người tu không phải là người chỉ biết niệm khi khổ. Người tu là người nhớ đến câu niệm cả khi vui. Vì khi vui mới là lúc mình dễ quên mình nhất. Giữ được câu niệm trong lúc vui, thì đến lúc khổ, câu niệm ấy mới thật sự ở trong lòng mình, chứ không phải chỉ ở trên miệng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư