Trên bàn có một ly nước trong. Nhìn vào ly, thấy đáy ly, thấy ánh sáng xuyên qua. Nước đứng yên, không gợn sóng. Người xưa nhìn ly nước ấy mà quán tưởng. Họ không chỉ nhìn nước, họ dùng nước để tập cho tâm mình đứng yên như nước. Đó là phép quán thứ hai trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ, gọi là thủy tưởng, tức là quán tưởng về nước.
Kinh dạy như thế này. Trước hết là quán mặt trời lặn, đó là phép quán đầu tiên. Kế đó quán tưởng nước. Thấy nước đứng trong, cũng khiến phải sáng tỏ, ý tưởng không phân tán. Đã thấy nước rồi, nên quán tưởng băng. Thấy băng chói suốt, tưởng làm lưu ly. Tưởng này thành rồi, thấy đất lưu ly trong ngoài suốt chói. Trên đất lưu ly có lầu các bằng trăm báu, có nhạc khí vang ra tiếng diễn nói khổ, không, vô thường, vô ngã. Đây là thủy tưởng, gọi là pháp quán thứ hai. Lúc quán tưởng này đã thành, phải mỗi mỗi sự quán thấy thật rõ ràng, lúc nhắm mắt, lúc mở mắt chớ để tan mất, chỉ trừ lúc ăn, thường nhớ sự ấy.
Nghe qua thì thấy khó. Nước, băng, lưu ly, đất báu, lầu các, nhạc trời. Làm sao một người bình thường quán được những thứ ấy? Nhưng hãy hiểu đơn giản. Quán tưởng là tập trung tâm mình vào một hình ảnh lành, giữ hình ảnh ấy cho rõ, cho yên, không để tâm chạy lung tung. Hình ảnh nào cũng được, miễn là lành và sáng. Kinh chọn nước vì nước ai cũng biết, ai cũng thấy mỗi ngày. Nước trong thì tâm trong. Nước đứng yên thì tâm đứng yên.
Tâm mình bình thường giống như nước bị khuấy. Có người đổ một câu nói khó nghe vào, nước đục lên. Có chuyện tiền bạc vào, nước đục lên. Có chuyện con cái vào, nước đục lên. Nước đục thì nhìn không thấy đáy. Tâm loạn thì nhìn không thấy mình đang làm gì. Quán nước là tập cho nước lắng xuống. Không cần làm gì nhiều. Chỉ cần ngồi yên, nhìn ly nước trong đầu mình, và đợi. Nước tự lắng. Tâm tự yên.
Thực tập phép quán nước không cần ngồi thiền lâu. Mỗi ngày, lấy một ly nước trong đặt trước mặt. Ngồi xuống, nhìn ly nước. Thấy nước trong, thấy ánh sáng xuyên qua, thấy đáy ly. Thở vào, biết nước đang yên. Thở ra, biết lòng mình cũng đang yên theo. Nhìn như vậy năm phút. Năm phút thôi. Trong năm phút ấy, đừng nghĩ chuyện gì khác. Chỉ có mình và ly nước. Nếu tâm chạy đi, kéo nó về, đặt lại trước ly nước. Chạy bao nhiêu lần thì kéo về bấy nhiêu lần. Không trách mình. Chỉ kéo về.
Tập lâu ngày, sẽ có một lúc mình nhắm mắt lại vẫn thấy ly nước. Mở mắt ra vẫn thấy ly nước. Đó là lúc kinh gọi là quán tưởng thành. Không phải là thấy thần thông gì. Chỉ là tâm mình đã quen đứng yên một chỗ, không chạy lung tung nữa. Tâm đứng yên được với ly nước thì cũng đứng yên được với nhiều thứ khác. Nghe tin dữ, tâm không loạn lên ngay. Gặp chuyện bực, tâm không nổi giận ngay. Tâm có chỗ đứng rồi.
Quán nước còn dạy mình một điều nữa: nước trong thì soi được, nước đục thì không soi được. Muốn thấy rõ lòng mình, phải để lòng lắng xuống đã. Người ta hay hỏi: sao tôi không biết mình muốn gì? Sao tôi không biết mình đúng hay sai? Câu trả lời thường là: vì nước lòng mình đang đục. Đục thì không thấy gì cả. Đừng vội quyết định khi nước còn đục. Hãy ngồi xuống, quán ly nước, đợi nước lắng. Nước lắng rồi, tự nhiên thấy rõ. Thấy rõ rồi, quyết định cũng đúng hơn.
Mười sáu phép quán trong Kinh Quán Vô Lượng Thọ bắt đầu bằng mặt trời lặn, rồi tới nước, rồi tới đất, rồi tới cây báu, ao báu, lầu các, và cuối cùng là quán Phật. Nước là bước thứ hai, là nền móng. Nền móng vững thì các bước sau mới vững. Người mới tập không cần vội tới quán Phật. Cứ bắt đầu bằng ly nước. Ly nước trong trên bàn, mỗi ngày nhìn năm phút. Đơn giản vậy thôi mà đủ để thay đổi cả một ngày. Nước đứng trong thì tâm đứng trong. Tâm đứng trong thì đời đứng yên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư