Bữa cơm tối, cả nhà ngồi quanh mâm. Cơm canh đã dọn đủ, mà không ai động đũa. Bố nhìn điện thoại, mẹ nhìn điện thoại, con cũng nhìn điện thoại. Mâm cơm nóng hổi bốc khói, mà nhà lạnh như không có người. Có tiếng chuông tin nhắn vang lên, cả ba cùng cúi xuống. Bữa cơm thành cái nền cho những màn hình.
Chuyện này không còn lạ nữa. Điện thoại ở khắp nơi: trên bàn ăn, trên giường ngủ, trong túi áo, trong tay lúc đi bộ. Nó hứa cho ta cả thế giới, mà nó lấy đi người ngồi ngay trước mặt ta. Ta biết hết chuyện thiên hạ, mà không biết hôm nay vợ mình mệt ra sao, con mình ở trường có chuyện gì. Ta ở cùng một nhà, mà như ở ba thế giới khác nhau.
Thiền dạy một điều rất cũ: thở vào dài, biết mình đang thở vào dài. Thở vào ngắn, biết mình đang thở vào ngắn. Nghe thì chẳng liên quan gì tới điện thoại. Nhưng thử nghĩ: khi tay cầm điện thoại, ta có biết mình đang thở không. Không. Khi lướt mạng, hơi thở của ta gấp, nông, có khi nín lại lúc xem một tin giật gân. Điện thoại không chỉ lấy mắt ta, nó lấy cả hơi thở của ta.
Buông điện thoại xuống không phải là bỏ hẳn. Không ai bảo ta vứt điện thoại đi. Chỉ là đặt nó xuống bàn, úp mặt xuống, trong một bữa cơm. Ba mươi phút thôi. Ba mươi phút đó, tay mình rảnh, mắt mình rảnh, tai mình rảnh. Mình nhìn thấy bát canh còn bốc khói, nghe được con kể chuyện ở lớp, thấy được vợ gắp cho mình miếng cá. Những thứ đó vẫn ở đó mỗi ngày, chỉ là lâu nay mình không thấy, vì mắt mình bận nhìn màn hình.
Người xưa gọi đó là bình thường tâm là đạo. Tâm bình thường là tâm đang ở đây, với người đang ở đây, với việc đang làm đây. Ăn cơm thì biết mình đang ăn cơm. Ngồi với con thì biết mình đang ngồi với con. Đạo không phải là chuyện cao xa. Đạo là khi mình đặt điện thoại xuống và thật sự có mặt với người thân của mình.
Có anh bạn kể: nhà anh đặt ra một luật nhỏ, bữa cơm không ai được cầm điện thoại. Tuần đầu, ai cũng khó chịu, tay cứ ngứa ngáy, như thiếu cái gì đó. Tuần thứ hai, con anh bắt đầu kể chuyện ở trường. Tuần thứ ba, vợ chồng anh nói chuyện nhiều hơn cả tháng trước cộng lại. Anh nói: hóa ra nhà mình không hết chuyện để nói, chỉ là lâu nay không ai chịu nghe ai. Điện thoại im đi thì người trong nhà mới lên tiếng.
Đặt điện thoại xuống bàn, ngẩng lên nhìn nhà mình. Nhìn xem nhà mình có gì. Có thể là mái tóc vợ đã bạc thêm vài sợi. Có thể là con đã cao hơn cái ghế. Có thể là mẹ già ngồi đầu bàn đang gắp thức ăn cho cả nhà mà không ai để ý. Những điều đó, màn hình không cho ta thấy. Chỉ khi ngẩng lên, ta mới thấy. Mà con trẻ học theo người lớn nhanh lắm. Bố mẹ ăn cơm mà mắt dán vào điện thoại, con cũng bắt chước, lớn lên cũng ăn như vậy. Bố mẹ đặt điện thoại xuống, con cũng học được cách ngồi ăn cho đàng hoàng, học được cách nhìn người đối diện khi nói chuyện. Một bữa cơm không điện thoại dạy con nhiều hơn mười lời răn dạy.
Tối nay, thử một lần. Cơm dọn lên, đặt điện thoại úp xuống, xa tầm tay một chút. Ăn chậm lại. Nghe con nói hết câu. Nhìn vợ ăn có ngon không. Ba mươi phút thôi. Có thể lúc đầu tay sẽ ngứa, lòng sẽ bồn chồn, sợ bỏ lỡ tin gì đó. Thở một hơi, rồi thở nữa. Tin nhắn không chạy đi đâu. Nhưng bữa cơm này qua rồi thì không lấy lại được. Người ngồi trước mặt mình, hôm nay còn đây, ngày mai chưa chắc còn ngồi đó. Đặt điện thoại xuống, là để giữ lấy người đang ở trước mặt.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư