🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Muốn trừ phiền não, hãy hành chánh niệm

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Có một buổi chiều, tôi đi làm về, đầu óc nặng trĩu. Chuyện công việc chưa xong. Chuyện con cái ở nhà. Chuyện tiền nong cuối tháng. Tất cả dồn lại một lúc, làm tôi thấy ngột ngạt. Tôi ngồi xuống ghế, thở dài. Trong đầu cứ quay cuồng những câu hỏi: mai phải làm sao? Mốt phải làm sao? Sao mọi chuyện cứ dồn dập đến vậy?

Phiền não, ai cũng có. Không ai sống trên đời mà không phiền não. Phiền vì công việc. Phiền vì tiền bạc. Phiền vì con cái. Phiền vì người khác nói xấu mình. Phiền vì mình không được như người ta. Phiền não như bụi bám vào áo. Đi đâu cũng bám theo. Càng gạt, càng dính.

Trong sách Tinh Mệnh Khuyết Chỉ Toàn Thư có trích một câu rất hay: "Dục trừ phiền não, đương hành chánh niệm." Nghĩa là: muốn diệt trừ phiền não, phải hành chánh niệm. Câu này, sách còn dịch rõ ra tiếng Việt: muốn diệt trừ phiền não, phải hành chánh niệm. Ngắn gọn, mà nói đủ cả.

Chánh niệm là gì? Nói đơn giản, chánh niệm là biết mình đang làm gì, đang nghĩ gì, ngay trong lúc này. Đang ăn, biết mình đang ăn. Đang đi, biết mình đang đi. Đang thở, biết mình đang thở. Đang giận, biết mình đang giận. Chỉ vậy thôi. Nhưng làm được điều đó, không dễ chút nào.

Thường thì mình sống mà không biết mình đang sống. Ăn mà đầu nghĩ chuyện khác. Đi mà đầu nghĩ chuyện khác. Nói chuyện với con mà đầu nghĩ chuyện công việc. Mình ở đây, mà tâm ở đâu đâu. Phiền não sinh ra từ đó. Vì tâm mình không ở đây, nên nó lang thang đi tìm những chuyện chưa xảy ra, những chuyện đã qua, rồi tự làm khổ mình.

Hành chánh niệm, là đưa tâm mình trở về với hiện tại. Đang rửa chén, thì biết mình đang rửa chén. Nước ấm chảy qua tay. Chén sạch dần. Chỉ vậy thôi. Đừng nghĩ đến chuyện mai phải họp. Đừng nghĩ đến chuyện hôm qua ai nói xấu mình. Chỉ rửa chén thôi. Rửa xong, tâm mình nhẹ đi một chút. Phiền não cũng nhẹ đi một chút.

Đang giận, thì biết mình đang giận. Biết cơn giận đang bốc lên trong lòng mình. Biết mặt mình đang nóng. Biết tay mình đang run. Chỉ biết vậy thôi, đừng làm gì thêm. Đừng nói ra những lời mà sau này mình sẽ hối hận. Đừng đập phá, đừng chửi bới. Cứ biết mình đang giận, rồi thở một hơi. Cơn giận, khi được nhìn thấy, nó sẽ yếu đi. Nó như bóng tối gặp ánh sáng. Ánh sáng không cần đánh nhau với bóng tối. Ánh sáng chỉ cần có mặt, bóng tối tự tan.

Nhiều người nghĩ trừ phiền não là phải làm gì đó lớn lao. Phải đi tu. Phải lên núi. Phải bỏ hết mọi thứ. Nhưng không phải vậy. Trừ phiền não bắt đầu từ việc nhỏ nhất: biết mình đang làm gì, ngay lúc này. Ăn thì biết ăn. Ngủ thì biết ngủ. Thở thì biết thở. Làm được như vậy, thì phiền não không có chỗ bám.

Chánh niệm không phải là thuốc tiên, uống vào là hết phiền não ngay. Chánh niệm là một thói quen, tập dần dần. Hôm nay, mình nhớ được một lần. Mai, mình nhớ được hai lần. Dần dần, mình nhớ được nhiều hơn. Phiền não vẫn đến, nhưng mình không còn bị nó cuốn đi như trước nữa. Mình thấy nó đến, mình biết nó đến, rồi mình để nó đi.

Cho nên, khi phiền não kéo đến, đừng cố xua đuổi nó. Cũng đừng chạy trốn nó. Hãy dừng lại một chút. Thở một hơi. Biết mình đang phiền não. Biết mình đang thở. Chỉ vậy thôi. Đó chính là hành chánh niệm. Và đó chính là cách trừ phiền não, như sách đã dạy. Đơn giản, mà không dễ. Nhưng ai tập được, người đó sẽ thấy lòng mình nhẹ nhõm hơn rất nhiều. Tập chánh niệm không cần phải đợi đến lúc rảnh. Rửa chén thì chánh niệm trong lúc rửa chén. Đi làm thì chánh niệm trong lúc đi làm. Ăn cơm thì chánh niệm trong lúc ăn cơm. Phiền não ở đâu, chánh niệm ở đó.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Tinh Mệnh Khuyết Chỉ Toàn Thư — trang 364 ("Dục trừ phiền não, đương hành chánh niệm" — "Muốn diệt trừ phiền não, phải hành chánh niệm")
Bài liên quanTám gió thổi chẳng động: định là tâm không sanh trước cảnhTâm sanh thì pháp sanh: dừng một niệm, đời bớt một rốiQuán hơi thở: chỉ biết hơi thở đang vào, đang ra