Có những lúc làm việc nhiều quá, trách nhiệm nặng quá, mình chỉ muốn bỏ hết mà đi. Bỏ công việc, bỏ những cuộc họp, bỏ những người cứ gọi điện thúc giục, tìm một chỗ yên tĩnh mà ngồi. Cảm giác ấy rất người. Ai cũng có lúc muốn trốn. Nhưng trốn đi đâu? Và trốn rồi thì sao? Câu chuyện của vua Trần Thái Tông, vị vua đầu tiên của nhà Trần, có lẽ sẽ cho mình một câu trả lời rất khác với những gì mình tưởng.
Trần Thái Tông tên thật là Trần Cảnh, lên ngôi khi còn rất trẻ. Sử sách ghi lại rằng có lúc vua cảm thấy ngai vàng quá nặng, việc triều chính quá rối ren, nên đã trốn khỏi kinh thành, tìm lên núi Yên Tử với ý định xuất gia tu hành. Trong Khóa Hư Lục, bộ sách do chính vua viết, phần Thiền Tông Chỉ Nam có nhắc lại chuyện vua trốn khỏi kinh thành vào núi. Đó không phải là chuyện truyền thuyết xa vời. Đó là chuyện được ghi trong Đại Việt Sử Ký Toàn Thư, cuốn sử chính thống của dân tộc.
Hãy tưởng tượng một người trẻ tuổi, đang ngồi trên ngai vàng cao nhất, bỗng thấy mọi thứ đều trống rỗng. Quyền lực có rồi, giàu sang có rồi, nhưng lòng không yên. Vua muốn bỏ hết để lên núi. Nhưng rồi quần thần tìm lên núi, khuyên vua trở về. Việc nước đang cần vua. Dân đang cần vua. Vua đành trở lại kinh thành, tiếp tục làm vua. Và chính trong hoàn cảnh ấy, vua viết Khóa Hư Lục để dạy cho người đời một điều: tu không nhất thiết phải bỏ đời mà đi. Ở ngay trong đời, giữa bao nhiêu bổn phận và ồn ào, người ta vẫn có thể tu được.
Ý này rất quan trọng. Nhiều người trong chúng ta vẫn nghĩ muốn yên thì phải đi đâu đó thật xa, thật vắng. Muốn tu thì phải vào chùa, lên núi, rời khỏi gia đình và công việc. Nhưng Trần Thái Tông đã làm ngược lại. Vua trở về với ngai vàng, với triều đình, với trăm công nghìn việc, và tu ngay trong đó. Làm vua cho trọn bổn phận của một ông vua, nhưng lòng thì giữ được sự thảnh thơi của một người tu. Trên ngai vàng mà lòng hướng về núi. Đó mới là cái khó, và cũng là cái hay.
Áp vào đời mình thì sao? Mình không phải là vua, nhưng mình cũng có ngai vàng của riêng mình. Ngai vàng ấy có thể là một cửa hàng phải trông nom, một công ty phải điều hành, một gia đình phải lo toan. Bỏ đi thì dễ, ở lại mà lòng vẫn yên mới khó. Nhưng chính cái khó ấy mới là tu thật. Người bỏ hết mà đi, nhiều khi chỉ là đổi chỗ ồn ào này lấy chỗ ồn ào khác. Người ở lại, làm tròn việc của mình mà tâm không bị việc cuốn đi, mới là người đã học được cách làm chủ.
Làm sao để làm được như vậy? Khóa Hư Lục dạy một nguyên tắc rất giản dị: làm việc gì thì biết việc ấy, đừng để tâm chạy lung tung. Khi xử lý việc nước thì xử lý cho trọn, không vừa làm vừa mơ lên núi. Khi ngồi ăn cơm với gia đình thì ăn cho trọn, không vừa ăn vừa nghĩ đến công việc. Khi ngủ thì ngủ, khi nghỉ thì nghỉ. Mỗi việc làm trọn vẹn trong giây phút của nó, thì lòng tự nhiên bớt rối. Nghe thì đơn giản, làm thì không dễ. Nhưng đó chính là thiền trong đời sống.
Cũng có một điều nữa đáng nhớ. Trần Thái Tông không tu một mình. Vua tu trong vai trò của mình, vì dân vì nước. Nghĩa là tu không tách khỏi trách nhiệm. Mình cũng vậy. Mình tu không phải để trốn tránh vợ con, cha mẹ, công việc. Mình tu để làm những việc ấy tốt hơn. Người cha tu thì kiên nhẫn hơn với con. Người mẹ tu thì dịu dàng hơn trong nhà. Người sếp tu thì công bằng hơn với nhân viên. Tu làm cho bổn phận của mình nhẹ đi, chứ không phải để mình bỏ bổn phận.
Vậy nên, lần sau khi cảm thấy nặng nề quá, muốn bỏ hết mà đi, hãy nhớ đến vị vua trẻ năm xưa. Ông đã từng muốn bỏ đi, đã từng lên núi, rồi đã quay về. Và khi quay về, ông không còn là người muốn trốn nữa. Ông là người đã hiểu: núi ở trong lòng, không ở ngoài kia. Ngai vàng có nặng đến đâu, chỉ cần lòng mình hướng về núi, thì ngay trên ngai vàng cũng có thể thở được. Mình cũng vậy. Không cần bỏ việc, không cần đi xa. Chỉ cần mỗi ngày dành ra một chút tĩnh lặng cho mình, làm việc gì thì làm cho trọn việc ấy, thì giữa bao nhiêu ồn ào, lòng mình vẫn có một ngọn núi để nương vào.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư