🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Đếm hơi thở: bài tập đầu tiên của người học thiền

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Anh Tuấn ngồi thiền lần đầu tiên. Anh ngồi xếp bằng, nhắm mắt lại, hít một hơi thật sâu. Trong đầu anh lập tức hiện ra đủ thứ. Deadline ngày mai. Tin nhắn chưa trả lời. Tiền điện tháng này. Anh cố đếm hơi thở. Một, hai, ba. Tới số bảy thì quên mất mình đang đếm cái gì. Anh mở mắt ra. Mới có hai phút. Anh nghĩ thiền khó quá, chắc mình không hợp.

Nhiều người tập thiền lần đầu đều như vậy. Ngồi xuống, đầu óc chạy lung tung, đếm được vài hơi thì quên, rồi tự trách mình. Nhưng thiền sư xưa đã nói rõ. Mới tập thì như vậy là thường. Cái khó không phải là ngồi yên. Cái khó là biết mình đang làm gì khi ngồi yên.

Thiền sư Khương Tăng Hội, một vị thiền sư xưa, dạy rằng ngồi có ba lối. Một là ngồi sổ tức. Hai là ngồi tụng kinh. Ba là ngồi vui nghe kinh. Sổ tức là đếm hơi thở. Hơi thở ra, đếm một. Hơi thở vào, đếm hai. Đếm tới mười rồi đếm lại từ đầu. Nghe thì đơn giản, làm thì không đơn giản chút nào. Vì tâm mình quen chạy, không quen ở yên một chỗ. Đếm hơi thở là cách cột tâm lại, như cột con trâu vào cọc. Con trâu còn giãy, nhưng có sợi dây, nó không chạy xa được.

Ngồi cũng có ba cấp. Một là ngồi hiệp vị. Hai là ngồi tịnh. Ba là ngồi không có kết. Ngồi hiệp vị là ý bám lấy hạnh không rời. Nghĩa là tâm mình bám lấy hơi thở, không rời. Ngồi tịnh là không niệm nghĩ. Nghĩa là các ý nghĩ lắng xuống, tâm yên. Ngồi không có kết là kết đã hết. Nghĩa là không còn gì trói buộc nữa. Ba cấp này là ba nấc thang. Người mới tập chỉ cần đứng ở nấc đầu tiên. Ý bám lấy hơi thở, không rời. Thế là đủ. Đừng vội leo lên nấc thứ ba. Đừng ngồi mà mong tâm phải yên ngay. Mong như vậy, tâm càng không yên.

Thiền sư Khương Tăng Hội còn dạy cách thở. Hơi thở ra, hơi thở vào tự hiểu. Hơi thở ra, hơi thở vào tự biết. Đương lúc ấy là hiểu, về sau là biết. Hiểu là hiểu hơi thở dài ngắn. Biết là biết hơi thở sinh diệt thô tế chậm nhanh. Nói bằng lời thường thì thở không chỉ là thở. Thở là một bài học về sự sống. Hơi thở dài hay ngắn, mình biết. Hơi thở đến rồi đi, sinh rồi diệt, thô hay tế, chậm hay nhanh, mình biết. Biết như vậy là đang nhìn thấy sự sống diễn ra trong chính thân mình, từng hơi một.

Người biên soạn sách xưa bình thêm rằng khi niệm hơi thở, bạn cũng đang niệm tâm của bạn. Sau đó, bạn sẽ thấy tâm bạn trở thành một với hơi thở. Khi niệm các hành động của thân, như lúc này là ngồi, bạn cũng đang niệm tâm bạn. Rồi bạn sẽ thấy thân và tâm là một. Nhìn vào tâm bạn, bạn thấy các niệm đến rồi đi, hệt như sóng lên rồi xuống. Khi bạn thấy không niệm nào khởi, tâm bạn sẽ an tĩnh như mặt hồ phẳng lặng. Lời bình này nói rõ một điều. Niệm hơi thở không phải là một kỹ thuật khô khan. Niệm hơi thở là một cách nhìn vào tâm mình. Hơi thở là tấm gương soi tâm. Tâm loạn, hơi thở dồn dập. Tâm yên, hơi thở đều đặn. Nhìn hơi thở là nhìn tâm.

Có nhiều cách niệm hơi thở. Có người đếm. Có người theo dõi hơi thở ra vào. Có người không đếm, không theo dõi, mà chỉ cảm nhận hơi thở, như một em bé sơ sinh cảm nhận hơi thở của mình. Em bé không thể suy nghĩ, không thể đếm, không thể chú tâm vào hơi thở, nhưng em bé sống hầu hết là bằng cảm thức. Người biên soạn khuyên rằng tất cả phương pháp niệm hơi thở đều tốt, và bạn có thể thử nhiều cách khác nhau. Cách nào hợp với mình thì giữ. Đừng tranh cãi cách nào hay hơn. Cái hay không nằm ở cách. Cái hay nằm ở chỗ mình có thực tập đều đặn hay không.

Anh Tuấn sau lần đầu thất bại đã làm lại, nhưng làm khác đi. Anh ngồi năm phút mỗi ngày, vào buổi sáng. Anh không cố bắt tâm phải yên. Anh chỉ đếm hơi thở. Một tới mười, quên thì đếm lại từ đầu, không tự trách. Một tuần sau, anh đếm được tới mười mà không quên. Hai tuần sau, anh thấy mình bớt cáu gắt với đồng nghiệp. Một tháng sau, anh thấy buổi sáng của mình nhẹ nhàng hơn. Anh không thành Phật. Anh chỉ thành một người bớt vội vàng hơn. Vậy là đủ. Thiền không hứa cho mình điều gì lớn lao ngay lập tức. Thiền chỉ cho mình một sợi dây để cột tâm lại, một hơi thở để trở về.

Bài tập đầu tiên của người học thiền không phải là ngồi lâu. Bài tập đầu tiên là ngồi xuống, thở ra, thở vào, đếm một. Quên thì đếm lại. Không tự trách. Không bỏ cuộc. Năm phút mỗi ngày, đều đặn. Hơi thở vẫn ở đó, chờ mình từ lúc mình mới sinh ra. Chỉ cần mình chịu trở về với nó.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Những Lời Dạy Từ Các Thiền Sư Việt Nam Xưa — trang 6
• Những Lời Dạy Từ Các Thiền Sư Việt Nam Xưa — trang 9
Bài liên quanƯng vô sở trụ: câu kinh làm Lục Tổ Huệ Năng giác ngộHơi thở là bài học đầu tiên của đời ngườiNghe tiếng sỏi chạm tường: Đạo ở ngay trước mắt