🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Hơi thở là bài học đầu tiên của đời người

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Vừa cãi nhau xong, anh Khải ngồi xuống ghế, hơi thở dồn dập, tim đập thình thịch, tay run run. Anh muốn nói một câu xin lỗi với vợ, mà miệng không mở được. Câu xin lỗi nghẹn lại ở cổ. Anh thấy mình như một người đang đuối nước, càng vùng vẫy càng chìm. Mãi một lúc sau, hơi thở mới đều lại. Lúc đó, anh mới nói được. Chỉ một câu thôi. Anh xin lỗi. Vợ anh gật đầu. Cơn giận qua đi. Nhưng anh cứ nghĩ mãi. Vì sao lúc giận, hơi thở của mình lại dồn dập như vậy? Vì sao mình không kiểm soát được hơi thở của chính mình?

Sách dạy thiền nói rằng bài học đầu tiên của đời người là thở. Ngay lúc chúng ta vừa mới sinh ra, khi chúng ta vừa mới chào đời, cái gì chúng ta học đầu tiên? Không phải tư tưởng, triết học, tham sân si. Không phải chồng vợ yêu thương, kiến thức. Ngay đầu còn lúc chào đời, chúng ta phải học thở. Khi đứa bé mới sinh ra, bác sĩ nắm hai cái chân của đứa bé, đánh vào mông nó cho đến khi nào nó khóc. Nó khóc tức là thở, nó thở tức là nó sống, nếu không khóc, không thở là nó chết. Chúng ta không học cái tham, sân, si. Chúng ta học thở trước tiên.

Lớn lên, chúng ta học quá nhiều thứ khác mà quên mất bài học đầu tiên là hơi thở. Chúng ta chỉ lo kiếm tiền, danh vọng, nhà cửa, kiếm cái của tôi. Chúng ta cố gắng bồi dưỡng, tăng trưởng những cảm giác về những cái mình đang có. Cứ như vậy, chúng ta quên mất hơi thở và coi thường nó. Có bao nhiêu giây trong một ngày chúng ta thực hành cái thở đó mà có ý thức? Hay chúng ta thở trong vô thức? Tâm của chúng ta nghĩ tới nhà, cửa, xe, ăn gì, ngồi ở đâu, ngủ ở đâu. Có bao giờ chúng ta biết mình đang thở không? Hơi thở vẫn đều, tại vì ngay giờ phút đầu tiên chào đời đã học thở, nhưng chúng ta đang thở một cách vô thức.

Quên hơi thở thì phải trả giá. Khi chúng ta nổi sân hay tham, lập tức hơi thở dồn dập. Nếu chúng ta không biết kiểm soát hơi thở thì lúc đó tim mình đang bị hại, não mình đang bị hại. Sân có nhiều loại, nhiều hình dáng, cường độ, tần số, không giống nhau. Có nhiều khi chúng ta thấy việc gì bất mãn mà cười một cái. Nụ cười này không phải là vui đâu, mà cũng là sân. Sân dưới hình thức nào cũng vẫn là sân. Khi chúng ta có sân như vậy thì lập tức trước hết sẽ tiêu diệt bộ não. Nhiều người quen sống như vậy, không kiểm soát được hơi thở khi sân hận, để khi lớn tuổi một chút thì sinh ra lẩm cẩm, quên trước quên sau không còn nhớ gì hết.

Sách dạy thiền nói rõ một điều mà nhiều người hiểu lầm. Câu hỏi đặt ra là có thiền hơi thở không? Sách khẳng định trong kinh sách Phật dạy, cũng như trong pháp hành trì, không có thiền hơi thở. Tỉnh giác, chánh niệm trong hơi thở không đồng nghĩa với thiền hơi thở. Thiền ở đây mượn hơi thở làm đề mục, chứ không phải thiền hơi thở. Khi chú tâm vào hơi thở để cho tâm lắng động, tâm được định thì mới nghiên cứu được cái gì đang xảy ra nơi thân, nơi thọ, nơi tâm, nơi pháp. Thế nên phải dịch đúng là tỉnh giác, chánh niệm trong hơi thở, chớ không phải thiền hơi thở.

Vì sao hơi thở lại quan trọng như thế? Tại vì những đề mục gì mà chúng ta chú tâm như ánh sáng, ngọn đèn, cái bông đều sẽ thay đổi. Chỉ hơi thở không có thay đổi. Chỉ riêng hơi thở là gắn bó với bản thân cho đến khi chết. Khi chúng ta chấm dứt không thở nữa là chấm dứt cuộc đời. Phải phân biệt được hơi thở đi vào, hơi thở đi ra và cái hành động thở. Nhiều người cứ chú tâm vào hơi thở, đặt cái tâm ngay cái mũi rồi thấy cái mũi nhột nhột. Thật sự thiền không phải chú ý vào cái mũi. Là chú ý vào đó để thấy được hơi thở vào ra thì tâm mới được tĩnh, không lăng xăng.

Anh Khải sau lần cãi nhau đó đã tập một thói quen mới. Khi giận, anh không nói vội. Anh thở vào, biết mình đang thở vào. Anh thở ra, biết mình đang thở ra. Ba hơi như vậy rồi hãy nói. Ba hơi thở chỉ mất nửa phút, nhưng đủ để cơn giận nguội đi một nửa. Đủ để anh nhớ rằng mình đang nói với vợ mình, không phải với kẻ thù. Đủ để câu xin lỗi ra khỏi miệng một cách dễ dàng. Anh nói thiền không làm anh hết giận. Thiền chỉ cho anh nửa phút để nhớ lại mình là ai, và người trước mặt mình là ai.

Hơi thở là bài học đầu tiên của đời người, mà cũng là bài học cuối cùng. Lúc chào đời, học thở. Lúc lìa đời, ngừng thở. Giữa hai đầu đó, hơi thở vẫn ở bên mình, không rời một giây. Chỉ là mình có nhớ tới nó hay không. Nhớ tới hơi thở là nhớ tới chính mình. Thở vào biết mình thở vào, thở ra biết mình thở ra. Đơn giản vậy thôi. Nhưng đơn giản không có nghĩa là dễ. Dễ hay khó, thử ba hơi thở khi đang giận sẽ biết.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — trang 4
• 10 Bài Giảng Về Thiền Vipassana — trang 7
Bài liên quanNghe tiếng sỏi chạm tường: Đạo ở ngay trước mắtMột hơi thở biết mình đang thởBước chân chậm giữa phố vội: thiền hành cho người không có thời gian