🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Đếm hơi thở từ một đến mười: bài tập giữ tâm cho người mới

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Người mới tập ngồi thiền hay gặp một cảnh rất quen. Ngồi xuống, nhắm mắt lại, chưa được ba mươi giây, đầu đã chạy đủ thứ. Cơm tối nay ăn gì. Tin nhắn kia chưa trả lời. Mai họp mấy giờ. Tiền điện tháng này sao cao thế. Ngồi thêm một phút nữa, đầu chạy càng nhanh. Mở mắt ra, bực mình: sao tâm mình loạn quá, thiền khó quá, chắc mình không hợp. Khoan đã. Tâm loạn không phải là lỗi của mình. Tâm loạn là chuyện bình thường của tất cả mọi người. Và người xưa đã có sẵn một bài tập rất đơn giản cho chuyện này: đếm hơi thở.

Trong sách về Thiền sư Khương Tăng Hội, Hòa thượng Thích Nhất Hạnh kể lại một pháp môn cổ gọi là lục diệu pháp môn, tức sáu phương pháp mầu nhiệm để nhiếp tâm. Sáu pháp đó là: sổ tức, tùy tức, chỉ, quán, hoàn, tịnh. Nghe tên thì cao siêu, nhưng pháp đầu tiên, sổ tức, tức là đếm hơi thở, thì đơn giản tới mức ai cũng làm được. Thầy dạy như thế này: tâm mình loạn quá, mình dùng phương pháp đếm. Thở vào đếm một, thở ra đếm một. Thở vào đếm hai, thở ra đếm hai. Và cứ đếm như vậy cho đến mười. Đếm mười xong lại đếm một trở lại. Hoặc là đếm lui trở lại từ mười đến một. Tập một hồi, đếm không còn lộn thì tâm mình bắt đầu có định.

Nghe thì dễ, làm thử mới biết cái hay của nó. Hơi thở là cái neo. Tâm mình như con khỉ, chuyền hết cành này sang cành khác. Không có cái neo, nó chạy mất. Đếm hơi thở là buộc con khỉ đó vào một sợi dây. Thở vào, một. Thở ra, một. Thở vào, hai. Thở ra, hai. Mới đếm tới ba, đầu đã chạy đi đâu mất. Quên mình đang đếm tới mấy. Không sao. Phát hiện ra mình quên, đó đã là chánh niệm. Quay lại, đếm từ một. Lộn bao nhiêu lần cũng được. Không ai chấm điểm. Không ai phạt. Chỉ cần mỗi lần lộn, mình nhẹ nhàng quay lại.

Có một điều quan trọng: đếm lộn không phải là thất bại. Nhiều người mới tập, đếm lộn là bực mình, tự trách mình dở, rồi bỏ luôn. Nhưng chính cái lúc mình phát hiện ra mình đếm lộn, đó là lúc tâm mình vừa tỉnh lại. Trước đó, tâm đang ngủ mê trong suy nghĩ. Sau đó, tâm tỉnh ra, biết mình đang làm gì. Cái tỉnh đó, chính là thiền. Cho nên đếm lộn càng nhiều, mình càng có nhiều cơ hội tỉnh. Đừng bực. Cứ đếm lại từ một, như chưa có chuyện gì xảy ra.

Tập đếm hơi thở như thế nào cho đúng? Trước hết, ngồi cho thoải mái. Ngồi ghế cũng được, ngồi xếp bằng cũng được, miễn là lưng thẳng mà không gồng. Nhắm mắt nhẹ, hoặc mở mắt nhìn xuống một điểm. Thở tự nhiên, đừng cố thở sâu, đừng cố thở dài. Hơi thở của mình sao thì để vậy. Rồi bắt đầu đếm. Thở vào, đếm một trong đầu. Thở ra, đếm một. Thở vào, đếm hai. Thở ra, đếm hai. Cứ thế lên tới mười. Đếm tới mười rồi, quay lại một. Nếu giữa chừng quên mất mình đang đếm tới mấy, quay lại một. Nếu đếm tới mười lăm mà không hay, quay lại một. Chỉ có một luật duy nhất: lộn thì quay lại một, không trách mình.

Tập một hồi, sẽ có lúc mình đếm tới mười mà không lộn. Rồi đếm được hai vòng mười mà không lộn. Rồi ba vòng. Lúc đó, tâm bắt đầu có định. Định là gì? Định là tâm không còn chạy lung tung nữa, nó ở yên một chỗ. Không phải là đầu óc trống rỗng. Mà là đầu óc rõ ràng, biết mình đang thở, đang ngồi, đang ở đây. Cái cảm giác đó, nó yên lắm. Yên không phải vì xung quanh im lặng. Mà vì trong lòng im lặng.

Khi đếm đã thuần, thầy dạy mình bỏ đếm, chuyển sang pháp thứ hai là tùy tức, tức theo dõi hơi thở. Thở vào tới đâu thì mình biết tới đó. Thở ra tới đâu thì mình biết tới đó. Không lộn hơi thở vào là hơi thở ra. Không lộn hơi thở ra là hơi thở vào. Lúc này không cần con số nữa, chỉ cần cái biết. Nhưng muốn tới được đó, phải đi qua bước đếm trước. Đếm là bước đầu tiên, là cái thang để leo lên. Đừng coi thường bước đầu tiên. Nhà cao mấy cũng phải bắt đầu từ viên gạch đầu tiên.

Mỗi ngày, chỉ cần năm phút. Sáng dậy, ngồi năm phút, đếm hơi thở. Tối về, ngồi năm phút, đếm hơi thở. Không cần chuông, không cần nhạc, không cần app. Chỉ cần mình và hơi thở. Một tuần đầu, có thể đếm lộn hoài. Hai tuần sau, bắt đầu đếm được tới mười. Một tháng sau, tự nhiên thấy mình bớt nóng vội, bớt quên trước quên sau, ngủ cũng ngon hơn. Không phải phép lạ. Chỉ là tâm mình được tập cho nó ở yên, mỗi ngày một chút.

Người mới tập thiền, đừng đặt mục tiêu cao. Đừng mong ngồi một tiếng, đừng mong đắc đạo, đừng mong hết phiền não. Chỉ cần một mục tiêu nhỏ: hôm nay, đếm hơi thở từ một tới mười mà không lộn. Làm được một lần, là thành công một lần. Ngày mai, làm lại. Cứ như vậy, từng ngày, từng hơi thở. Một ngày nào đó, mình sẽ nhận ra: cái tâm loạn ngày xưa, giờ đã biết đường về. Nó về bằng con đường rất đơn giản: thở vào, một. Thở ra, một.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Sư Khương Tăng Hội (Thích Nhất Hạnh), tr.36 — lục diệu pháp môn: sổ tức (đếm hơi thở), "Thở vào đếm một, thở ra đếm một... đếm không còn lộn thì tâm mình bắt đầu có định"
Bài liên quanNgồi thiền chân tê lưng mỏi: đừng ép mình ngồi kiết giàNấu ăn cũng là thiền: một bữa cơm nấu bằng tâm yênNghe cho trọn một câu: thiền trong lúc lắng nghe