Nồi cơm điện vừa bật nút. Đèn đỏ chuyển sang đèn vàng. Trong nồi, cơm đang sôi lục bục. Mùi cơm chín bay ra. Người nấu cơm đứng đó chờ. Chờ nồi cơm nhảy nấc. Mấy phút chờ ấy, tay cứ mở vung ra xem, sợ cơm sống, sợ cơm khê, sợ nước cạn.
Mở vung ra xem thì cơm lâu chín hơn. Ai cũng biết vậy mà vẫn mở. Vì chờ mà không làm gì thì sốt ruột. Tay chân không yên. Mắt không yên. Tâm không yên. Phải làm một việc gì đó mới chịu được, dù việc đó làm hỏng việc đang chờ.
Chờ đợi là chuyện cả đời. Chờ cơm chín, chờ con tan học, chờ người ta trả lời tin nhắn, chờ kết quả khám bệnh, chờ một việc lớn trong đời. Đời người là một chuỗi những lần chờ. Mà phần lớn chúng ta chờ rất dở. Chờ là sốt ruột. Chờ là bồn chồn. Chờ là làm hỏng chuyện đang chờ.
Thầy Tăng Hội dạy rằng hơi thở có ý thức có thể dùng trong mọi lúc của đời sống. Khi ngồi thiền, khi đi thiền hành, khi làm việc, khi nằm sắp ngủ, khi tắm giặt, khi nấu ăn, lúc nào cũng có thể dùng hơi thở có ý thức. Chờ nồi cơm nhảy nấc cũng là lúc nấu ăn. Cũng là lúc dùng được hơi thở.
Hơi thở có ý thức là gì. Là trong lúc chờ, mình biết mình đang thở. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Không cần làm gì thêm. Chỉ cần đứng đó, thở, và để nồi cơm làm việc của nó.
Có một cách tập rất dễ. Trong lúc chờ cơm, đừng đứng nhìn nồi cơm. Hãy đứng nhìn ra cửa sổ, hoặc ngồi xuống ghế, thở mười hơi. Thở vào, đếm một. Thở ra, đếm một. Thở vào, đếm hai. Thở ra, đếm hai. Đếm tới mười rồi quay lại đếm từ đầu. Cách đếm hơi thở này là pháp sổ tức mà thầy Tăng Hội đã dạy từ thế kỷ thứ ba. Tâm loạn quá thì dùng đếm để cột tâm lại.
Đếm hơi thở thì tâm không còn rảnh để sốt ruột. Đếm tới mười mà không lộn, tâm bắt đầu có định. Định rồi thì mình mới thấy rõ. Thấy rõ nồi cơm đang sôi thế nào, mùi cơm thơm ra sao, nhà mình yên ra sao. Những thứ ấy vẫn ở đó, chỉ là lúc sốt ruột mình không thấy.
Trong thiền Vipassana, các thầy dạy người học một điều rất thực tế. Khi thở dài thì biết mình đang thở dài. Khi thở ngắn thì biết mình đang thở ngắn. Không cần sửa hơi thở. Chỉ cần biết nó đang ra sao. Áp dụng vào lúc chờ cơm cũng vậy. Khi mình đang sốt ruột, hơi thở của mình ngắn và gấp. Biết vậy. Không cần ép mình bình tĩnh. Chỉ cần biết mình đang thở gấp. Biết rồi, thở tự nhiên chậm lại.
Nồi cơm nhảy nấc là một tiếng rất nhỏ. Tách một cái. Ai lơ đãng thì không nghe. Ai sốt ruột thì nghe như chờ mãi không thấy. Ai thở yên thì nghe rất rõ. Tiếng tách ấy báo cơm đã chín, báo mình có thể mở vung, xới cơm, dọn cơm. Nhưng cơm chín rồi vẫn cần ủ thêm vài phút mới ngon. Người nấu cơm giỏi biết chờ thêm. Người nấu cơm vụng thì cơm vừa nhảy nấc đã mở vung, cơm chưa ráo, ăn không ngon.
Đời cũng vậy. Nhiều việc cần ủ thêm một chút mới chín. Nói một câu cần chờ thêm một chút mới đúng lúc. Quyết định một việc cần ủ thêm một chút mới sáng. Người biết chờ là người biết để cho mọi thứ chín đúng giờ của nó.
Chờ nồi cơm là một bài tập nhỏ, nhưng tập được thì dùng được cho những lần chờ lớn hơn. Chờ con thi, chờ người thân mổ, chờ một tin tức quan trọng. Những lúc ấy, tay cũng muốn làm gì đó cho đỡ sốt ruột. Gọi điện hỏi, nhắn tin giục, đi đi lại lại. Nhưng làm vậy chỉ làm mình mệt thêm. Thở mười hơi trong lúc chờ, có khi giúp mình hơn là làm mười việc.
Bữa cơm chiều nay, khi nồi cơm vừa bật nút, hãy thử không mở vung. Đứng đó, hoặc ngồi xuống, thở mười hơi. Nghe tiếng cơm sôi lục bục trong nồi. Ngửi mùi cơm chín bay ra. Đợi tiếng tách báo cơm chín. Rồi đợi thêm vài phút nữa cho cơm ráo. Lúc mở vung ra, hơi cơm bốc lên, mình sẽ thấy bữa cơm này ngon hơn mọi bữa. Không phải vì gạo ngon hơn. Mà vì mình đã thật sự có mặt trong lúc nấu nó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư