Cái ghế gỗ trong nhà ngồi lâu ngày bị lung lay. Ngồi xuống nó kêu cọt kẹt. Nghiêng bên này, nghiêng bên kia. Người nhà ai cũng biết. Ai cũng nói để mai sửa. Mai này qua mai khác, cái ghế vẫn lung lay. Tới một hôm, có người ngồi mạnh, ghế gãy một chân. Lúc ấy mới sửa, thì đã muộn.
Có những việc nhỏ trong nhà giống như cái ghế lung lay. Nó kêu lên mỗi ngày để nhắc mình. Nhưng mình nghe riết rồi quen. Quen rồi thì không nghe nữa. Tới khi nó hỏng hẳn mới giật mình. Tâm mình cũng vậy. Tâm lung lay từ lâu, nó kêu lên bằng những dấu hiệu nhỏ. Ngủ không ngon. Ăn không thấy ngon. Nói chuyện với người thân mà cứ bực dọc. Những dấu hiệu ấy là tiếng cọt kẹt của tâm. Nhưng mình nghe riết rồi quen, cứ để đó, tới khi tâm gãy hẳn mới hay.
Sửa một cái ghế không khó. Cần một cái búa, vài cây đinh, một ít keo. Cần nhất là ngồi xuống, nhìn cho kỹ cái ghế hỏng ở đâu. Chân nào lỏng. Mối nào hở. Đinh nào bật. Nhìn kỹ rồi mới sửa. Sửa mà không nhìn kỹ thì đóng đinh lung tung, ghế vẫn lung lay.
Tâm cũng cần được nhìn kỹ như vậy. Thầy Tăng Hội dạy phép đếm hơi thở cho người mới bắt đầu. Thở vào đếm một, thở ra đếm một. Thở vào đếm hai, thở ra đếm hai. Đếm như vậy cho đến mười, rồi đếm lại từ đầu. Đếm một hồi mà không lộn, tâm bắt đầu có định. Tâm có định rồi mới nhìn rõ được mình đang hỏng ở đâu.
Ngồi sửa ghế là một dịp tốt để tập đếm hơi thở. Tay cầm búa, đóng một nhát, thở vào. Nhấc búa lên, thở ra. Đóng chậm, đóng chắc. Đừng đóng vội. Đóng vội thì đinh cong, gỗ nứt. Làm chậm thì tay biết tay đang làm gì, tâm biết tâm đang ở đâu.
Nhiều người sửa đồ mà tâm không ở đó. Tay đóng đinh mà đầu nghĩ tới việc khác. Nghĩ tới sếp, nghĩ tới tiền, nghĩ tới chuyện hôm qua. Đóng xong, ghế vẫn kêu. Vì đinh đóng không trúng chỗ. Sửa đồ mà tâm đi vắng thì khác gì không sửa.
Trong thiền Vipassana, các thầy nhắc người học một điều. Mới tu tập, cái gì cũng dính. Con mắt nó dính, cái mũi nó dính. Thấy cái gì cũng muốn, nghe cái gì cũng muốn giữ. Cái ghế lung lay cũng vậy. Mình dính vào ý nghĩ phải sửa cho nhanh, phải sửa cho xong, phải sửa cho đẹp như mới. Dính vào ý nghĩ ấy thì tay vội, tâm vội, sửa không tới nơi.
Buông ý nghĩ phải xong nhanh, thì mới sửa được chậm mà chắc. Nhìn cái ghế, thấy nó cũ rồi, gỗ đã mòn, đinh đã rỉ. Chấp nhận nó cũ. Không cần nó như mới. Chỉ cần nó vững lại, ngồi được, không kêu nữa. Như vậy là đủ.
Sửa ghế xong, ngồi thử lên. Ghế không kêu nữa. Ngồi yên. Lúc ấy người sửa ghế thấy một niềm vui rất nhỏ mà rất thật. Vui vì mình đã làm xong một việc. Vui vì mình đã có mặt trọn vẹn trong lúc làm. Niềm vui ấy không ồn ào, không cần ai khen. Chỉ mình biết.
Trong nhà còn nhiều cái ghế lung lay khác. Không phải ghế gỗ, mà là những việc nhỏ mình cứ để mai. Một ngăn kéo kẹt. Một bóng đèn chớp. Một vòi nước rỉ. Mỗi việc nhỏ ấy là một dịp để thực tập. Sửa nó bằng cả thân và tâm. Tay làm, hơi thở theo. Làm xong việc này rồi mới sang việc khác.
Tâm người cũng như cái ghế. Không ai tránh được lúc lung lay. Quan trọng là có chịu ngồi xuống nhìn kỹ hay không. Có chịu thở vài hơi rồi mới sửa hay không. Có chịu làm chậm, làm chắc, thay vì làm vội cho xong hay không.
Chiều nay, nếu trong nhà có một cái ghế lung lay, hãy lấy búa ra, ngồi xuống sửa nó. Trước khi đóng nhát búa đầu tiên, thở ba hơi. Thở vào, biết mình đang thở vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Rồi đóng từng nhát, chậm rãi, chắc chắn. Sửa xong cái ghế, biết đâu mình cũng sửa được một chút gì đó trong tâm mình. Cái ghế vững lại. Tâm cũng vững lại theo.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư