🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Sắc tức thị không: Bát Nhã Tâm Kinh cho người mới ngồi thiền

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Buổi sáng nọ, một người đàn ông trung niên ghé chùa, ngồi xuống hiên, thở dài. Thầy hỏi có chuyện gì. Ông nói: con ngồi thiền mấy tháng rồi mà chẳng thấy gì hết. Không thấy ánh sáng, không thấy yên, chỉ thấy cái lưng đau và cái đầu chạy lung tung. Thầy cười, chỉ cái chén trà trên bàn: ông thấy cái chén không? Thấy. Cái chén có thật không? Có. Vậy ông cầm nó lên được bao lâu? Ông im lặng. Cái chén có thật, mà cái thật đó cũng đổi thay từng ngày. Nước trong chén vơi dần. Men chén sứt dần. Một ngày nào đó, cái chén vỡ. Có, mà không giữ được mãi. Đó là bài học đầu tiên của thiền.

Người mới ngồi thiền thường mong một cái gì đó chắc chắn. Một cảm giác yên thật yên. Một ánh sáng thật sáng. Một cảnh giới thật rõ. Mong như vậy cũng là lẽ thường. Ai bước vào một việc mới mà không mong thấy kết quả. Nhưng thiền không cho mình một món đồ để cầm về. Thiền chỉ cho mình thấy rõ cái đang có mặt, rồi thấy rõ cái đó cũng đang đổi thay. Thấy được như vậy, lòng tự nhiên nhẹ đi một chút. Không phải vì đời bớt nặng, mà vì tay mình bớt nắm chặt.

Trong kinh Bát Nhã Tâm Kinh có một câu rất ngắn mà người học thiền nào cũng nghe qua: Sắc chẳng khác với Không, Không chẳng khác với Sắc. Sắc tức là Không, Không tức là Sắc. Nghe qua tưởng như chơi chữ. Nhưng đem câu đó ra đời sống thì nó rõ như ban ngày. Sắc là những gì mình thấy, mình sờ, mình nắm được: cái nhà, cái xe, cái thân này, cái buồn này. Không là cái tính đổi thay, không đứng yên, không nắm giữ được của chúng. Cái nhà có đó, nhưng mỗi năm nó cũ đi một chút. Cái thân có đó, nhưng mỗi ngày nó khác đi một chút. Cái buồn có đó, nhưng nó cũng đến rồi đi như mây.

Người xưa nói, sắc và không không phải hai thứ đối nhau. Chúng là một. Cũng như sóng và nước. Sóng có hình, có tiếng, có sức đập vào bờ. Nhưng sóng không tách khỏi nước. Hiểu được như vậy thì khi ngồi thiền, mình không còn đi tìm một cái gì khác lạ nữa. Cái lưng đau cũng là sắc. Cái ý nghĩ chạy lung tung cũng là sắc. Mình chỉ cần ngồi yên và thấy: à, đau đang có mặt. À, ý nghĩ đang chạy. Thấy rồi, không đuổi theo, không xua đi. Đau vẫn đau, nhưng mình không còn là người bị đau lôi đi nữa.

Có một cách tập rất đơn giản cho người mới. Ngồi xuống, lưng thẳng mà không gồng. Hít vào, biết mình đang hít vào. Thở ra, biết mình đang thở ra. Chỉ vậy thôi. Khi ý nghĩ tới, đừng mắng nó. Cứ ghi nhận trong lòng: đang nghĩ. Rồi trở về với hơi thở. Khi thân đau, đừng vội đổi tư thế ngay. Thở vào chỗ đau một hơi, xem nó ra sao. Có khi chỉ cần nhìn thẳng vào cái đau, nó đã bớt đi một nửa. Không phải vì phép lạ nào, mà vì trước giờ mình đau gấp đôi: một phần do thân đau, một phần do lòng chống lại cái đau.

Nhiều người ngồi thiền một thời gian rồi bỏ, vì tưởng mình không có căn tu. Thật ra không phải. Thiền không chọn người. Thiền chỉ cần người ngồi xuống đều đặn. Năm phút mỗi ngày cũng được. Mười phút cũng được. Quan trọng là ngồi thật, thở thật, thấy thật. Đừng ngồi để chờ một cảnh giới. Ngồi để thấy cái chén trà trước mặt mình đang nguội dần, và lòng mình vẫn yên được với chuyện đó. Được như vậy là đã bắt đầu hiểu câu kinh kia rồi.

Trong đời sống, câu kinh này cũng dùng được mỗi ngày. Khi một món đồ quý bị vỡ, thay vì tiếc cả tuần, mình nhớ: nó có, rồi nó vỡ, đó là lẽ thường của mọi vật có hình. Khi một lời khen làm mình phổng mũi, mình nhớ: lời khen có đó, nhưng nó cũng tan như khói. Khi một lời chê làm mình buồn cả ngày, mình nhớ: lời chê cũng chỉ là tiếng vang, đến rồi đi. Nhớ như vậy không phải để trở nên lạnh lùng. Mà để lòng mình có chỗ đứng vững, không bị khen chê xô đi như chiếc lá.

Thiền của Bát Nhã không ở đâu xa. Nó ở ngay trong cái chén trà buổi sáng, trong cái lưng đau lúc ngồi yên, trong cái ý nghĩ vừa chạy qua đầu mình. Sắc tức là Không. Có đó, mà không giữ được. Hiểu được điều đó, người ta vẫn sống, vẫn làm, vẫn thương, nhưng thương một cách nhẹ nhàng hơn. Vì biết rằng giữ chặt không làm mọi thứ ở lại lâu hơn. Chỉ có thấy rõ mới làm lòng mình tự do hơn. Và tự do đó, bắt đầu từ một hơi thở biết mình đang thở.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — tr. 174
Bài liên quanMất việc giữa tuổi trung niên: một hơi thở để đứng dậyQuán thọ: vui buồn chỉ là cảm giác đi quaNằm mơ cũng là thiền: tỉnh giữa giấc mơ