🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Nằm mơ cũng là thiền: tỉnh giữa giấc mơ

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Đêm qua, chị Lan mơ thấy mình đi thi mà không thuộc bài nào. Trong mơ, chị ngồi trong phòng thi, mồ hôi ướt áo, tay run run cầm cây bút mà không viết được chữ nào. Giật mình tỉnh dậy lúc ba giờ sáng, tim đập thình thịch, chị ngơ ngác một lúc mới nhớ ra: mình đã ra trường hai mươi năm rồi, làm gì còn thi cử nữa. Chị cười một mình trong bóng tối. Nhưng rồi chị lại nghĩ: ban ngày mình có khác gì trong mơ đâu. Cũng lo những chuyện chưa tới. Cũng sợ những chuyện không có thật. Cũng chạy theo những thứ mà tỉnh dậy mới thấy nó không đáng sợ đến vậy.

Giấc mơ là một người thầy kỳ lạ. Nó cho mình thấy rõ cái tâm mình hoạt động ra sao khi không còn ai kiểm soát. Ban ngày, mình còn giữ ý tứ, còn nói năng cho phải phép. Ban đêm, tâm mình tha hồ vẽ vời: người đã mất bỗng trở về, chuyện đã qua bỗng sống lại, nỗi sợ giấu kín bỗng hiện hình. Thiền sư xưa nói, ban ngày mình sống trong một giấc mơ lớn, ban đêm mình sống trong một giấc mơ nhỏ. Hai giấc mơ đó khác nhau về hình thức, nhưng giống nhau ở một điểm: mọi thứ trong đó đều đổi thay, đều không nắm giữ được.

Trong kinh Kim Cang có một bài kệ rất nổi tiếng, được nhiều người thuộc lòng: Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện, ưng tác như thị quán. Dịch ra lời thường, bài kệ nói: mọi thứ do điều kiện hợp lại mà thành, đều như giấc mộng, như ảo ảnh, như bọt nước, như bóng chớp, như sương mai, như tia điện. Hãy nhìn chúng đúng như vậy. Nghe qua tưởng như kinh nói đời là giả, đừng sống thật. Không phải. Kinh chỉ nhắc mình: đừng nắm chặt những thứ vốn không nắm được. Sống thật, nhưng sống nhẹ. Thương thật, nhưng thương không dính mắc.

Có một cách tập đơn giản vào buổi tối, trước khi ngủ. Nằm xuống, thở vài hơi thật chậm. Rồi nhớ lại một chuyện trong ngày làm mình bực hoặc làm mình lo. Nhìn lại chuyện đó như nhìn một giấc mơ: lúc đó mình giận thật, nhưng giờ cơn giận đâu rồi? Lúc đó mình lo thật, nhưng giờ cái lo còn lại bao nhiêu? Thấy được như vậy, lòng tự nhiên nhẹ đi. Không phải mình phủ nhận chuyện đã xảy ra. Mà mình thấy rõ: chuyện thì đã qua, chỉ có cái nắm giữ của mình là còn ở lại. Buông cái nắm đó xuống, giấc ngủ sẽ tới dễ hơn.

Người tập thiền lâu ngày kể rằng, có lúc họ tỉnh ngay trong giấc mơ. Đang mơ thấy mình rơi xuống vực, bỗng trong mơ họ nhận ra: à, đây là mơ. Thế là nỗi sợ tan biến. Họ bay lên, hoặc họ tỉnh dậy với nụ cười. Tỉnh trong mơ không phải là phép lạ. Nó là kết quả của việc tập tỉnh trong lúc thức. Ban ngày, mỗi lần mình nhận ra mình đang lo một chuyện chưa tới, đó là một lần tỉnh. Ban ngày, mỗi lần mình nhận ra mình đang giận một chuyện đã qua, đó là một lần tỉnh. Tỉnh nhiều lần ban ngày, tự nhiên ban đêm cũng tỉnh.

Giấc mơ cũng có thể là nơi mình gặp lại người đã khuất. Nhiều người kể, sau khi cha mẹ mất, họ hay mơ thấy cha mẹ về, nói cười như còn sống. Tỉnh dậy, họ khóc. Có người sợ những giấc mơ đó, có người mong nó tới mỗi đêm. Thiền không bảo mình xua đuổi hay níu giữ giấc mơ. Thiền chỉ bảo: khi mơ thấy người thân, hãy biết đó là mơ, và gửi cho họ một lòng thương yên lặng. Khi tỉnh dậy, đừng vội buồn. Hãy thở một hơi và nhớ: người đã đi, nhưng tình thương thì còn. Tình thương không cần giấc mơ mới có mặt.

Trong đời sống ban ngày, bài kệ Kim Cang cũng là một liều thuốc rất hay cho những lúc mình căng thẳng. Khi một dự án thất bại, thay vì nghĩ đời mình tiêu rồi, mình nhớ: thất bại này như bọt nước, nó có đó, rồi nó tan. Khi một người nói xấu mình, thay vì ôm hận cả tháng, mình nhớ: lời nói đó như tiếng vang, đến rồi đi. Khi mình được khen ngợi, thay vì phổng mũi, mình nhớ: lời khen cũng như sương mai, đẹp đó, mà tan nhanh. Nhớ như vậy không làm mình thờ ơ. Mà làm mình sống chắc hơn, vì mình không còn đặt cả đời mình lên những thứ mong manh.

Tối nay, trước khi ngủ, xin thử làm một việc nhỏ. Nằm xuống, thở ba hơi thật chậm. Rồi tự nhủ: ngày hôm nay đã qua như một giấc mơ. Chuyện vui cũng qua, chuyện buồn cũng qua. Ngày mai sẽ là một giấc mơ khác, nhưng mình sẽ tỉnh táo hơn một chút. Nói xong, nhắm mắt lại. Ngủ ngon hay không, chưa biết. Nhưng chắc chắn một điều: người biết đời như mộng thì ngủ cũng nhẹ, mà thức cũng nhẹ. Và nhẹ như vậy, chính là thiền.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Chỉ Nam (Nguyễn Văn Thọ) — tr. 156
Bài liên quanThiền khi dự đám tang: tiễn người đi bằng tâm yênNhà vắng khi con lớn: thiền cho cha mẹ lúc con đi xaSáu căn thanh tịnh: mắt tai mũi lưỡi trong đời thường