🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Quán thọ: vui buồn chỉ là cảm giác đi qua

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Có một lần, một cậu bé được bạn cho nếm thử cà phê lần đầu. Cậu nhấp một ngụm nhỏ thôi mà mặt nhăn lại. Đắng. Hôi. Khủng khiếp. Cậu thề không bao giờ uống nữa. Vậy mà mười năm sau, chính cậu bé đó lại thành người pha cà phê mỗi sáng, ngửi mùi cà phê rang mà thấy dễ chịu. Cái vị đắng ngày xưa vẫn là vị đắng đó. Nhưng người uống đã khác. Câu chuyện nhỏ này nói lên một điều lớn trong thiền: cảm giác không phải là sự thật cuối cùng. Nó đến, nó đi, và nó đổi thay theo cách mình nhìn nó.

Trong thiền Vipassana, người ta dạy rằng con người mình gồm năm uẩn: sắc, thọ, tưởng, hành, thức. Nói cho dễ hiểu, sắc là thân, thọ là cảm giác, tưởng là cái mình gán tên cho cảm giác đó, hành là phản ứng, thức là cái biết. Trong năm uẩn này, thọ là thứ lừa mình nhiều nhất. Một cảm giác vui tới, mình tưởng nó sẽ ở mãi, nên mình nắm giữ. Một cảm giác buồn tới, mình tưởng nó sẽ ở mãi, nên mình sợ hãi. Nhưng thật ra, thọ chỉ là một cơn sóng. Nó lên rồi nó xuống. Nó không ở lại với ai bao giờ.

Hãy thử nhớ lại lần gần nhất mình vui thật vui. Có thể là lúc con thi đậu, lúc được tăng lương, lúc người thương nói một câu ngọt ngào. Lúc đó mình nghĩ niềm vui sẽ kéo dài cả tháng. Nhưng rồi sao? Vài ngày sau, niềm vui đó nhạt dần. Không phải vì chuyện vui không thật. Mà vì cảm giác vốn là như vậy: nó sinh ra, nó lớn lên, rồi nó tan đi. Cũng thế với nỗi buồn. Có những đêm mình tưởng nỗi buồn sẽ giết chết mình. Sáng ra, mình vẫn dậy, vẫn đánh răng, vẫn ăn sáng. Nỗi buồn vẫn còn đó, nhưng nó đã nhỏ lại một chút. Cảm giác nào cũng vậy, nếu mình để yên cho nó đi qua.

Quán thọ là một phép tập rất thực tế. Khi một cảm giác mạnh tới, thay vì chạy theo nó hoặc chống lại nó, mình dừng lại một nhịp và đặt tên cho nó. Đây là vui. Đây là buồn. Đây là bực. Đây là sợ. Đặt tên xong, mình thở một hơi và xem nó ở đâu trong thân. Vui thì ngực nhẹ. Buồn thì cổ họng nghẹn. Bực thì tay nắm lại. Sợ thì bụng thắt lại. Thấy được chỗ nó ở, mình đã tách mình ra khỏi nó một chút. Mình không còn là cơn giận nữa. Mình là người đang thấy cơn giận.

Người mới tập thường hỏi: đặt tên xong thì làm gì nữa? Không làm gì nữa. Chỉ ngồi yên và nhìn nó đổi thay. Cái bực lúc đầu như lửa, năm phút sau chỉ còn như than. Cái buồn lúc đầu như đá, một lúc sau chỉ còn như sương. Có khi nó tan hẳn. Có khi nó quay lại. Quay lại thì mình lại đặt tên, lại thở. Không cần thắng nó. Chỉ cần không để nó dắt mình đi làm những việc mà sau này mình hối hận: một câu nói nặng, một tin nhắn gửi vội, một quyết định trong lúc nóng.

Trong đời sống, quán thọ dùng được ở khắp nơi. Khi ăn một miếng ngon, biết mình đang vui vì vị ngon, đừng vội ăn thêm ba miếng nữa chỉ để giữ cảm giác đó. Khi nghe một lời chê, biết mình đang buồn, đừng vội đáp trả để cho đỡ buồn. Khi chờ một tin nhắn mà người ta chưa trả lời, biết mình đang sốt ruột, đừng gửi thêm năm tin nữa. Mỗi lần mình dừng lại một nhịp như vậy, mình tiết kiệm được một lần hối hận. Tính ra, thiền cũng là một cách tiết kiệm rất thiết thực.

Có người lo rằng tập như vậy sẽ làm mình trở nên vô cảm, vui không vui, buồn không buồn. Không phải. Quán thọ không giết cảm giác. Nó chỉ gỡ cái móc của cảm giác ra khỏi mình. Vui thì vẫn vui, nhưng vui một cách tỉnh táo. Buồn thì vẫn buồn, nhưng buồn một cách hiền lành. Như người đứng bên bờ nhìn sóng, chứ không phải người đang chìm trong sóng. Vui buồn vẫn có đó, mà lòng mình không bị cuốn đi nữa. Đó mới là tự do thật sự, không phải tự do khỏi cảm giác, mà tự do trong cảm giác.

Từ ngày mai, xin thử một việc nhỏ. Mỗi khi có một cảm giác mạnh, hãy nói thầm trong lòng một câu: đây là cảm giác, nó sẽ đi qua. Nói xong, thở một hơi thật chậm. Không cần tin ngay. Cứ thử một tuần rồi xem. Có thể mình sẽ thấy những cơn sóng trong lòng vẫn tới, nhưng bờ của mình đã vững hơn. Và khi bờ đã vững, sóng có lớn mấy cũng chỉ là sóng. Nó lên, rồi nó xuống. Còn mình thì vẫn ở đây, thở đều, và sống tiếp.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 bài giảng về thiền Vipassana — tr. 36
Bài liên quanNằm mơ cũng là thiền: tỉnh giữa giấc mơThiền khi dự đám tang: tiễn người đi bằng tâm yênNhà vắng khi con lớn: thiền cho cha mẹ lúc con đi xa