Sáng hôm đó, ông bà Tư tiễn con trai út lên xe đi thành phố học. Thằng bé mười tám tuổi, lần đầu xa nhà. Bà Tư nhét vào ba lô nó đủ thứ: chai nước mắm, hũ ruốc, mấy gói mì, một cái áo ấm. Ông Tư đứng nhìn xe chạy khuất sau khúc quanh rồi mới quay vào nhà. Căn nhà bỗng dưng vắng lạ. Phòng của thằng bé còn nguyên: cái bàn học, cái giường đơn, mấy cuốn sách xếp ngay ngắn. Bà Tư mở cửa phòng, đứng nhìn một lúc, rồi lặng lẽ đóng cửa lại. Cơm trưa hôm đó, bà quen tay nấu ba phần như mọi ngày. Nấu xong mới nhớ: giờ nhà chỉ còn hai người.
Cảnh đó quen thuộc với biết bao gia đình Việt Nam. Con lớn lên, đi học xa, đi làm xa, rồi lập gia đình ở xa. Cha mẹ ở lại với căn nhà ngày càng vắng. Ban đầu, người ta tưởng mình sẽ quen nhanh. Nhưng rồi những buổi chiều trở nên dài hơn. Những bữa cơm trở nên lặng hơn. Điện thoại thì có đó, gọi video thì có đó, nhưng màn hình không thay được tiếng chân người đi trong nhà. Có bà mẹ kể: tôi nhớ tiếng con mở cửa phòng, nhớ cả tiếng nó cãi nhau với anh nó. Ngày xưa thấy ồn, giờ thấy nhớ. Nỗi nhớ đó, thiền gọi bằng một cái tên rất cũ: ái biệt ly khổ. Thương mà phải xa lìa, đó là một nỗi khổ có thật.
Trong sách Phật Giáo của cụ Trần Trọng Kim có giảng về tám nỗi khổ của đời người, trong đó có ái biệt ly khổ: yêu thương mà phải xa lìa nhau là khổ. Khổ này không trừ một ai. Cha mẹ thương con, vợ chồng thương nhau, bạn bè thương nhau, ai cũng phải trải qua lúc xa lìa. Hiểu được như vậy, mình sẽ không tự trách mình sao yếu đuối. Nhớ con không phải là yếu đuối. Buồn khi nhà vắng không phải là thất bại. Đó là bằng chứng của một tình thương có thật. Tình thương có thật thì khi xa, nó đau. Đau như vậy là đúng, không có gì phải xấu hổ.
Nhưng thương mà nắm giữ thì khác. Có những bậc cha mẹ gọi điện cho con mười lần một ngày, hỏi ăn chưa, ngủ chưa, đi đâu, với ai. Con không bắt máy thì lo, thì giận, thì nghĩ đủ chuyện xấu. Lâu dần, con sợ cả tiếng chuông điện thoại của cha mẹ. Tình thương như vậy, ban đầu là thương, sau thành gánh nặng cho cả hai bên. Thiền nhắc mình: thương con là thương cả sự tự do của con. Con đi xa để lớn lên, như chim non phải rời tổ mới biết bay. Mình giữ con trong tổ mãi, chim không bay được, mà tổ cũng thành cũi.
Vậy thì cha mẹ làm sao để sống với căn nhà vắng? Trước hết, hãy cho phép mình buồn. Đừng gồng lên tỏ ra mình ổn. Buồn thì cứ buồn, nhớ thì cứ nhớ. Mỗi sáng, ngồi yên năm phút, thở đều, và nói thầm trong lòng: con đang ở xa, nhưng con vẫn khỏe, vẫn đang lớn lên. Câu nói đó không phải để tự lừa mình. Mà để nhắc mình nhớ tới điều quan trọng nhất: con đi xa không có nghĩa là con mất đi. Con chỉ đang ở một nơi khác, sống một đời khác, mà mình vẫn là một phần trong đó.
Thứ hai, hãy làm lại những việc mình đã bỏ quên. Nhiều bậc cha mẹ dành hai mươi năm chỉ để lo cho con, quên mất mình thích gì. Giờ con đi rồi, đó là lúc mình nhớ lại: mình thích trồng rau, thích đọc sách, thích đi bộ buổi sáng, thích gặp bạn cũ. Làm những việc đó không phải là ích kỷ. Mà là sống tiếp cuộc đời của mình, để khi con về thăm, nó thấy cha mẹ vẫn khỏe, vẫn vui, vẫn có đời sống riêng. Một người cha, người mẹ sống vui là món quà lớn nhất cho con cái. Ngược lại, một người cha, người mẹ sống trong buồn bã, chờ đợi, sẽ làm con cái thêm nặng lòng.
Thứ ba, hãy giữ liên lạc một cách nhẹ nhàng. Một cuộc gọi ngắn mỗi tối, hỏi thăm vài câu, kể một chuyện vui trong ngày, rồi chúc nhau ngủ ngon. Đừng biến cuộc gọi thành buổi kiểm tra. Đừng hỏi dồn. Đừng kể lể nỗi buồn của mình để con phải áy náy. Con ở xa, nó cũng có nỗi lo của nó: tiền trọ, bài vở, bạn bè, tương lai. Nghe con nói, thay vì chỉ nói về mình, đó cũng là một cách thiền: lắng nghe trọn vẹn, không chen ngang, không phán xét. Nghe như vậy, con sẽ muốn gọi về nhiều hơn.
Cuối cùng, xin nhớ lại cái tên của nỗi khổ này: ái biệt ly khổ. Thương mà phải xa là khổ. Nhưng khổ không có nghĩa là hết đường. Khổ chỉ nói với mình một điều: mình đang thương một người thật lòng. Và tình thương thật lòng thì không bị khoảng cách giết chết. Nó chỉ đổi hình dạng: từ bữa cơm chung thành cuộc gọi tối, từ cái ôm mỗi sáng thành lời chúc ngủ ngon, từ căn nhà ồn ào thành căn nhà yên lặng mà vẫn ấm. Nhà vắng, nhưng lòng không vắng. Con đi xa, nhưng thương thì còn đây. Hít vào một hơi. Thở ra một hơi. Rồi sống tiếp ngày hôm nay, thật đàng hoàng, thật yên.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư