🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Gánh nước bổ củi: thiền trong việc tay chân mỗi ngày

Thiền & hơi thở · 9 phút đọc

Buổi sáng, bà Hai dậy từ năm giờ. Bà quét cái sân trước nhà. Chổi đi tới đâu, bụi bay tới đó. Tay bà quét, mà đầu bà nghĩ chuyện khác. Bà nghĩ tới đứa con gái lấy chồng xa, tháng này chưa gọi về. Bà nghĩ tới tiền chợ hôm qua còn thiếu mấy chục ngàn. Bà nghĩ tới cái lưng đau từ hôm qua tới giờ chưa khỏi. Quét xong cái sân, sân thì sạch, mà lòng bà vẫn rối như tơ. Bà thở dài. Một buổi sáng bắt đầu như vậy, thì cả ngày cũng khó mà yên.

Nhiều người nghĩ thiền là chuyện của người lên chùa. Phải ngồi xếp bằng, phải thắp nhang, phải tụng kinh thật lâu. Nghĩ như vậy, rồi mình tự nhủ: mình bận quá, mình không có thời gian thiền. Sáng lo cơm nước, trưa lo việc làm, tối lo con cái. Lấy đâu ra giờ mà ngồi yên? Nhưng các thiền sư xưa lại nói một câu nghe rất lạ. Câu ấy bảo rằng thần thông không nằm ở chỗ bay nhảy hay biến hóa. Thần thông nằm ngay trong việc gánh nước, bổ củi mỗi ngày.

Có câu chuyện kể rằng, một vị sư trẻ tu trong chùa hai mươi năm. Ngày nào sư cũng gánh nước, bổ củi, nấu cơm, quét sân. Sư làm đủ việc tay chân, không một ngày nghỉ. Một hôm sư gặp lại sư huynh, sư than: tu bao nhiêu năm mà chẳng thấy mình có thần thông gì. Sư huynh chỉ cười, rồi nhắc một câu mà thiền tông vẫn truyền nhau: thần thông chính là gánh nước, bổ củi. Hồi trước sư trẻ nghe câu đó, sư cho là nói chơi. Bây giờ sư mới thấy nó chí lý làm sao.

Chí lý ở chỗ nào? Ở chỗ thiền là cách làm cho phiền não lắng xuống. Khi nào tâm mình trong sáng, bình lặng, tỉnh thức, thì lúc đó chính là thiền. Không cần đợi tới lúc ngồi trên bồ đoàn. Gánh nước mà tâm không lo lắng, không bực bội, không tiếc nuối, thì gánh nước ấy đã là thiền rồi. Bổ củi mà tay bổ củi, lòng chỉ biết có nhát búa đang xuống, thì nhát búa ấy đã là diệu dụng rồi. Diệu dụng không phải là phép lạ. Diệu dụng là việc thường làm bằng một cái tâm không rối.

Nghe vậy, có người sẽ hỏi: thế thì khác gì làm việc bình thường? Khác ở một chỗ rất nhỏ, mà cũng rất lớn. Đó là mình có biết mình đang làm gì hay không. Cùng là rửa một chồng bát. Người này rửa mà đầu óc chạy đi đâu đâu, tay kỳ mà lòng càu nhàu. Người kia rửa mà biết nước mát trên tay, biết cái bát đang sạch dần trong tay mình. Việc thì giống nhau. Tâm thì khác nhau một trời một vực. Một người xong việc mà mệt thêm. Một người xong việc mà lòng nhẹ đi.

Thiền trong việc tay chân, nói cho cùng, chỉ có một bài tập duy nhất: một việc, một lúc, một tâm. Tay đang làm gì thì tâm ở ngay đó. Đang quét nhà thì biết mình đang quét nhà. Đang nấu cơm thì biết mình đang nấu cơm. Đang gánh nước thì biết từng bước chân mình đang đi. Tâm chạy đi chỗ khác thì không sao. Biết nó chạy đi, rồi nhẹ nhàng đưa nó trở lại. Không cần mắng mình. Không cần trách mình sao hay quên. Chỉ cần trở lại, rồi trở lại nữa. Mỗi lần trở lại là một lần tập.

Có người làm nghề thợ hồ, ngày nào cũng trộn vữa, xây tường. Anh nói, hồi trước anh làm mà đầu óc cứ nghĩ chuyện tiền công, chuyện chủ nhà khó tính, nên làm tới đâu bực tới đó. Sau này anh thử khác đi. Lúc trộn vữa, anh chỉ biết có vữa. Lúc xây tường, anh chỉ biết có viên gạch đang đặt xuống. Anh bảo, lạ lắm, việc vẫn nặng như vậy, mà người thì nhẹ hơn. Tường xây lên vẫn thẳng, mà lòng không còn quặn lại như trước. Đó là thiền của người thợ hồ. Không cần đổi nghề. Chỉ cần đổi cách đặt tâm vào việc.

Người nội trợ cũng vậy. Nấu một bữa cơm cho cả nhà, từ nhặt rau tới vo gạo, từ nhóm bếp tới nêm nếm, việc nào cũng có thể là thiền, nếu mình chịu ở yên trong việc đó. Còn nếu mình nấu mà lòng cứ chạy theo chuyện hôm qua, chuyện ngày mai, thì bữa cơm nấu xong mà người nấu đã mệt rã rời từ lúc nào. Cơm ngon hay dở, nhiều khi không chỉ do tay nghề. Nó còn do cái tâm của người nấu có yên hay không.

Tất nhiên, làm việc tay chân mà giữ tâm yên không phải chuyện dễ. Ai cũng có lúc đang rửa bát thì nhớ ra chuyện buồn, đang quét nhà thì nhớ ra chuyện giận. Những lúc đó, đừng cố xua đi. Cứ biết là mình đang buồn, đang giận, rồi quay về với việc trước mắt. Tay vẫn kỳ bát, chân vẫn bước, hơi thở vẫn vào ra. Buồn thì buồn, việc thì vẫn làm. Như vậy là đủ. Thiền không bắt mình phải hết buồn, hết giận mới được thiền. Thiền chỉ xin mình đừng để buồn giận kéo mình đi khỏi việc đang làm.

Chiều nay, khi rửa bát, thử làm khác đi một chút. Đừng mở điện thoại để giết thời gian. Đừng vừa rửa vừa tính chuyện ngày mai. Chỉ rửa bát thôi. Nghe tiếng nước chảy. Cảm nhận hơi ấm của nước trên tay. Thấy cái bát sạch dần. Một chồng bát rửa xong, có khi mình sẽ ngạc nhiên: sao việc nhỏ như vậy mà lòng lại yên đến thế. Câu trả lời nằm ngay trong câu nói của người xưa: gánh nước, bổ củi, chính là thần thông. Không cần tìm ở đâu xa. Nó ở ngay trong đôi tay mình, trong việc mình làm mỗi ngày.

Ngày mai, khi quét sân, khi nấu cơm, khi gánh một gánh hàng ra chợ, nhớ lại câu ấy. Việc tay chân không phải là thứ làm mình mất thời gian tu. Việc tay chân chính là chỗ tu. Ai làm được việc thường bằng một cái tâm không rối, người đó đã có thần thông của riêng mình rồi. Thần thông ấy không làm ai trầm trồ. Nó chỉ làm cho một ngày của mình nhẹ đi, và làm cho người sống chung với mình cũng nhẹ đi theo.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Chuyện Cửa Thiền (Minh Đức - Triều Tâm Ảnh) — trang 87
• Kinh Tứ Thập Nhị Chương (Thích Phước Tịnh dịch) — trang 150
Bài liên quanBiết vọng không theo: thiền của thầy Thanh TừNiêm hoa vi tiếu: khi thầy đưa lên một bông hoaChỉ ngồi thôi: thiền của Đạo Nguyên, không cầu gì thêm