🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Tuổi già ngồi thiền: chân xếp không được thì ngồi ghế

Thiền & hơi thở · 8 phút đọc

Bà Tư năm nay bảy mươi ba tuổi. Hồi trẻ, bà cũng từng ngồi thiền. Ngồi xếp bằng, lưng thẳng, một buổi ngồi cả tiếng đồng hồ. Nhưng bây giờ, đầu gối bà đã thoái hóa. Ngồi xếp bằng được mười phút là chân tê rần, lưng đau nhói. Bà đi chùa, thấy mọi người ngồi kiết già ngay ngắn, bà ngại. Bà nghĩ: già rồi, thân thể không còn nghe lời, chắc mình không tu được nữa. Bà ngồi ở hàng ghế sau, nhìn mọi người thiền, lòng buồn buồn. Thiền mà cũng cần thân thể khỏe mạnh sao? Vậy người già như mình thì sao?

Câu hỏi của bà Tư là câu hỏi của rất nhiều người lớn tuổi. Họ muốn ngồi thiền, nhưng thân không cho phép. Chân không xếp được. Lưng không thẳng được lâu. Ngồi một chút là đau. Rồi họ kết luận: thiền không dành cho mình nữa. Nhưng kết luận đó sai ở một chỗ rất quan trọng. Nó nhầm lẫn giữa hình thức ngồi và bản chất của thiền. Thiền không phải là ngồi cho đẹp. Thiền là thấy cho rõ.

Trong các bài giảng về thiền Vipassana, có một đoạn dạy rất thẳng. Sinh lão bệnh tử, già bệnh chết là khổ. Ai cũng phải đi qua. Không ai tránh được. Và khi ngồi thiền, nếu mình không thấy mình đau lưng thì tức là chưa thiền. Khi đau lưng mà không thấy mình nổi sân lên vì cái đau đó, thì cũng là chưa thiền. Ngồi cho chai mông thôi, không ích lợi gì. Câu dạy này nghe thì nghiêm, mà thật ra rất giải thoát cho người già. Vì nó nói rõ: thiền không nằm ở tư thế. Thiền nằm ở cái thấy. Thấy thân mình đang đau. Thấy tâm mình đang bực vì đau. Thấy rồi, không chạy theo, không chống lại. Chỉ thấy.

Hiểu như vậy, bà Tư không cần phải ngồi xếp bằng nữa. Bà có thể ngồi ghế. Ngồi ghế, hai chân chạm đất, lưng tựa nhẹ vào thành ghế, tay đặt trên đùi. Ngồi như vậy có gì sai đâu? Chẳng có gì sai cả. Vì thiền không chấm điểm tư thế. Thiền chỉ hỏi một câu: lúc ngồi, tâm mình có biết mình đang ngồi không? Có biết hơi thở mình đang vào ra không? Có biết cái đau ở đầu gối đang nhói lên từng cơn không? Biết được như vậy, thì ngồi ghế cũng là thiền. Mà ngồi ghế còn là thiền đúng nghĩa hơn ngồi xếp bằng mà tâm thì chạy đi đâu đâu.

Người già ngồi thiền có một lợi thế mà người trẻ không có. Đó là người già đã thấy vô thường bằng chính thân mình. Người trẻ đọc sách về vô thường, nghe giảng về vô thường, nhưng thân thể họ vẫn khỏe, vẫn trẻ, nên vô thường vẫn chỉ là một khái niệm. Người già thì khác. Họ thấy tóc mình bạc đi từng ngày. Họ thấy mắt mình mờ đi. Họ thấy đầu gối mình đau mỗi khi trời trở lạnh. Vô thường không còn là bài học trong sách. Nó là chuyện đang xảy ra ngay trong thân mình, mỗi ngày. Ngồi thiền với một thân thể như vậy, cái thấy của mình sâu hơn, thật hơn.

Tất nhiên, ngồi thiền khi thân đau không dễ. Đau là thật. Nó nhói lên, nó làm mình khó chịu. Có lúc mình chỉ muốn đứng dậy, đi lại cho đỡ đau. Những lúc đó, đừng cố chịu đựng một cách anh hùng. Thiền không phải là cuộc thi chịu đau. Đau quá thì đổi tư thế. Đứng dậy đi vài bước cũng được. Ngồi lại sau cũng được. Quan trọng là trong lúc đau, mình có biết mình đang đau không. Có biết mình đang bực vì đau không. Biết rồi, thở một hơi, rồi điều chỉnh tư thế cho dễ chịu hơn. Như vậy là đủ. Thiền của người già là thiền biết thân, biết đau, biết giới hạn của mình, chứ không phải thiền vượt qua giới hạn bằng sức.

Cũng cần nói thêm: ngồi thiền không phải là việc duy nhất người già có thể làm. Đi thiền cũng là thiền. Đứng dậy, đi chậm quanh sân nhà, mỗi bước chân biết mình đang bước, cũng là thiền. Nằm thiền cũng là thiền. Nằm trên giường, thở vào thở ra, biết từng hơi thở, cũng là thiền. Người già nằm nhiều, ngồi nhiều, đi chậm, thì những lúc đó đều có thể biến thành lúc thiền. Không cần đợi tới giờ lên chùa. Không cần đợi tới khi thân khỏe lại. Thân này, với tất cả những đau nhức của nó, chính là đề mục thiền tốt nhất.

Bà Tư nghe vậy, hôm sau bà mang một cái ghế nhỏ ra sân. Buổi sáng, bà ngồi ghế, nhìn nắng lên, thở vài hơi. Đau gối thì biết đau gối. Mỏi lưng thì biết mỏi lưng. Không trách thân mình sao già yếu. Không buồn vì mình không ngồi được như người trẻ. Chỉ ngồi, chỉ thở, chỉ biết. Một buổi ngồi mười phút, bà thấy lòng nhẹ hẳn. Bà bảo với con cháu: già rồi mới biết, thiền không cần chân xếp bằng. Thiền chỉ cần một cái ghế, một hơi thở, và một cái tâm chịu nhìn thẳng vào thân mình.

Nếu trong nhà có người lớn tuổi muốn ngồi thiền, hãy nói với họ điều này. Đừng ép họ ngồi xếp bằng. Đừng bảo họ phải ngồi cho giống người ta. Chỉ cần một cái ghế chắc chắn, một chỗ yên tĩnh, và vài phút mỗi ngày. Ngồi ghế cũng là ngồi thiền. Đau lưng mà biết đau lưng cũng là thiền. Già bệnh chết là khổ, ai cũng phải qua. Nhưng ngay trong cái khổ ấy, nếu mình biết nhìn, biết thở, biết ngồi yên với thân mình, thì khổ vẫn là khổ, mà lòng thì không còn bị khổ dắt đi nữa. Đó là món quà mà thiền dành cho tuổi già. Món quà ấy không cần thân khỏe. Nó chỉ cần mình chịu ngồi xuống.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• 10 Bài Giảng về Thiền Vipassana (TK Thích Minh Tâm) — trang 107
Bài liên quanĐêm mất điện, ngồi yên trong bóng tối: tự thắp đuốc lên mà điHai cánh của một con chim: định và huệ trong phép chỉ quánĐốt hương mà không cần khói: năm thứ hương của người ngồi thiền