Có những người leo núi cả đời để tìm một cái gì đó trên đỉnh cao. Rồi một ngày, họ dừng lại giữa đường. Không phải vì mệt. Mà vì họ nhận ra thứ mình tìm không nằm trên đỉnh núi. Nó nằm ở trong lòng mình.
Đại đức Gavesako sinh năm 1951 tại Nhật Bản. Tên thật của ngài là Mitsuo Shibahashi. Ngài là một nhà leo núi lão luyện. Ngài từng thành lập một nhóm để chinh phục dãy Himalaya, dãy núi cao nhất thế giới. Một lần, cả đoàn sang Ấn Độ, chờ thời tiết tốt để bắt đầu cuộc thám hiểm. Trong lúc chờ đợi, ngài ở lại một thảo xá dưới chân núi.
Ở đó, ngài bắt đầu tiếp xúc với thiền định. Chỉ một chút kiến thức ít ỏi về pháp môn này thôi. Nhưng lạ thay, ngài bỗng thấy thích thú với đời sống thiền định. Thích đến mức không còn hứng thú với chuyện leo núi nữa. Ngài ở lại thảo xá đó suốt hai năm liền. Trong thời gian ấy, đoàn leo núi của ngài gặp tai nạn. Một số người trong đoàn bị vùi chôn trong một dòng băng hà đổ từ núi xuống.
Ngài rời Ấn Độ, qua Thái Lan, vẫn mang theo ý muốn tu tập. Nhờ các vị sư phương Tây ở Bangkok giới thiệu, ngài đến chùa Pah Pong ở vùng đông bắc Thái Lan, thọ giới tỳ kheo với ngài Ajahn Chah vào năm 1975. Từ đó, ngài sống hạnh đầu đà, giản dị, kham khổ. Và ngài là người đã tận tụy chăm sóc thiền sư Ajahn Chah trong suốt những năm cuối đời của ngài. Năm 1989, ngài được mời về Nhật Bản để trình bày về thiền định Phật giáo Nguyên thủy trong suốt mấy tháng trời.
Một nhà leo núi bỏ núi để đi tu. Nghe qua thì lạ. Nhưng nghĩ kỹ thì không lạ. Leo núi và tu thiền, nhìn bề ngoài thì khác nhau. Nhưng bên trong thì giống nhau ở một điểm. Cả hai đều là đi tìm một cái gì đó cao hơn, xa hơn, sâu hơn chính mình. Người leo núi tìm đỉnh cao ngoài kia. Người tu tìm đỉnh cao trong lòng. Ngài Gavesako leo núi nhiều năm, rồi nhận ra đỉnh núi ngoài kia không trả lời được câu hỏi trong lòng mình. Nên ngài đổi hướng. Từ leo lên cao, ngài chuyển sang đi vào sâu.
Trong một pháp thoại cho các Phật tử từ Bangkok đến thăm, ngài dạy về đau khổ. Ngài nói rằng vấn đề cốt lõi của việc tu là phải thấy rõ đau khổ. Không phải trốn đau khổ. Không phải chịu đựng đau khổ một cách cam chịu. Mà là thấy rõ nó. Thấy nó xuất hiện ra sao, tồn tại bao lâu, rồi biến mất như thế nào. Cái thấy đó, Phật học gọi là Chánh Tri Kiến.
Ngài dạy rằng khi thấy rõ như vậy, mình sẽ đi đến một cái nhìn cao hơn. Không có hạnh phúc hay khổ đau gì cả. Mọi hiện tượng chỉ là từng tiến trình xuất hiện, tồn tại, rồi biến mất. Với cái nhìn ấy, mình sẽ thấy thật ra không có cái gì trên đời này đáng để mình ôm ấp. Tất cả các pháp đều vô ngã. Câu này nghe thì khó. Nhưng nói bằng lời thường thì thế này. Cái gì đến, rồi cũng đi. Không có gì ở lại mãi. Nên ôm giữ làm chi cho mệt.
Ngài còn dạy một thái độ rất đẹp trước đau khổ. Hãy coi mọi áp lực trong đời sống như những người khách lạ. Những cảm giác bức xúc, khó chịu thực ra chỉ đến rồi đi qua tâm hồn ta như những bóng nắng bên thềm. Chúng đi rồi cũng có lúc quay lại. Nếu mình không bận lòng vật lộn với chúng, chúng sẽ không ở lại được. Nhưng cũng đừng xua đuổi chúng một cách gay gắt. Đừng nồng nhiệt chào đón để chúng có hứng ở lại. Hãy để mặc chúng đến và đi theo nhân duyên của chúng. Mình không cần can thiệp.
Ngài nói rõ. Những cảm giác đau khổ chỉ là những du khách, chứ không phải là những cư dân. Khi chúng đến, mình biết là chúng đến. Bình thản nhìn cho tới khi chúng ra đi. Giữ trong lòng một khả năng trung hòa. Không ghét thương. Không sợ hãi. Chỉ giữ lại khả năng hiểu biết mà thôi.
Cuối cùng, ngài nhắc rằng mục đích của việc tu không phải là tìm một cái hầm để trốn đau khổ. Mà là đạt đến một trạng thái tĩnh lặng, thanh tịnh và trong sáng. Người tu không phải là người không còn đau khổ. Mà là người biết ngồi yên giữa đau khổ, nhìn nó đến rồi đi, như nhìn khách qua đường.
Áp vào đời mình thì thế này. Hôm nay, có một nỗi lo đến. Lo tiền. Lo con. Lo bệnh. Đừng vội đuổi nó đi. Cũng đừng mời nó ở lại. Chỉ cần nói thầm trong lòng. Khách đến rồi. Rồi ngồi yên nhìn nó. Nó ở lại bao lâu. Nó làm gì trong lòng mình. Rồi nó đi lúc nào. Nhìn kỹ vài lần, mình sẽ thấy. Nỗi lo nào cũng vậy. Đến rồi đi. Không có nỗi lo nào ở lại mãi.
Ngài Gavesako từng đứng trước dãy Himalaya, nghĩ rằng đỉnh cao là tất cả. Rồi ngài ngồi xuống dưới chân núi, nhắm mắt lại, và tìm thấy một đỉnh cao khác. Đỉnh cao ấy không có tuyết, không có gió, không có tai nạn. Nó chỉ có sự tĩnh lặng. Người leo núi giỏi nhất, cuối cùng, là người biết dừng lại đúng lúc. Và đi vào trong.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư