Trước sân nhà có một hồ sen nhỏ. Sáng nay, một đóa sen nở. Cánh trắng, nhị vàng, thơm nhẹ. Nhìn nó, lòng vui lâng lâng. Ai đi qua cũng dừng lại ngắm. Ai cũng khen đẹp. Nhưng chỉ vài hôm sau, từng cánh hoa rơi lả tả xuống mặt nước. Hồ sen lại lặng như cũ. Người đi qua không còn dừng lại nữa.
Trong sách Những Cánh Hoa Đàm, có một bài viết tên là Tất Cả Pháp Không Cố Định. Bài viết kể rằng mọi người chúng ta đều mắc phải bệnh cố chấp. Muốn cái gì mình yêu thích phải còn như vậy mãi. Mỗi khi những cái đó đổi thay, mình sinh ra đau khổ, chán chường. Trách tại sao cái đó không giống ngày xưa. Bệnh cố chấp ấy khiến chúng ta sống trong hiện tại mà tâm hồn vẫn lùi về quá khứ. Quá khứ đã qua, đã mất, mà chúng ta cứ sống với cái mất. Chính chúng ta đang sống mà đã chết đi rồi.
Bài viết lấy ví dụ rất gần. Đóa hoa sen trong hồ, vừa nở tròn thơm nhẹ, nhìn nó chúng ta cảm thấy vui lâng lâng. Vài hôm sau, từng cánh hoa rơi lả tả, chúng ta trông thấy lòng buồn rười rượi. Mới mua chiếc xe Honda thấy mới toanh, chạy mấy tháng sau đã phai màu, có vài bộ phận mòn lỏng. Nhớ lại lúc mới mua xe đem về, chúng ta cảm thấy buồn chiếc xe cũ rồi. Một cái nhà mới cất, chúng ta thấy hài lòng, nhưng ở được vài ba năm đã thấy trên tường có mấy lằn rạn nứt, màu nước vôi đã trắng bạc, các cánh cửa đã lung lay. Chúng ta cảm thấy buồn, cái nhà mới cất mấy năm mà đã cũ.
Đọc đến đây, ai cũng thấy mình trong đó. Mình cũng từng buồn vì một cái áo mới mua đã sờn. Mình cũng từng tiếc vì một đôi giày đẹp đã mòn. Mình cũng từng giận vì một người bạn thân ngày xưa giờ đã xa. Mình cứ muốn mọi thứ đứng yên như lúc đẹp nhất. Nhưng mọi thứ không đứng yên. Muôn vật luôn thay đổi như dòng nước chảy. Muốn nắm đứng chúng lại chỉ là việc toi công.
Sự biến chuyển đã thành qui luật của thiên nhiên. Không ai có quyền làm sai qui luật ấy. Nếu chúng ta muốn khác đi với qui luật này, là chúng ta tự rước lấy sự đau khổ vào mình. Bởi thời gian cứ chạy mãi thì muôn vật cũng theo đó đổi thay. Bài viết nói rõ như vậy. Đọc kỹ thì thấy. Khổ không phải vì sen tàn. Khổ vì mình muốn sen đừng tàn.
Vậy thiền quán vô thường là gì. Không phải là ngồi nghĩ về cái chết cho buồn. Mà là ngồi nhìn một đóa sen, thấy nó nở, thấy nó tàn, mà lòng vẫn yên. Thấy nở thì vui, nhưng không níu. Thấy tàn thì buồn một chút, nhưng không oán. Vui và buồn đều đến, đều đi, như cánh sen rơi xuống nước. Nước không giữ cánh sen lại. Nước chỉ lặng lẽ cho nó trôi đi.
Tập như vậy thì tập ra sao. Có một cách tập rất dễ. Chọn một đóa hoa trong nhà, hay ngoài sân. Mỗi sáng, nhìn nó một phút. Hôm nay nó nở thêm một chút. Ngày mai nó héo đi một chút. Đừng làm gì cả. Chỉ nhìn. Nhìn đủ lâu, mình sẽ hiểu. Hoa không buồn vì mình sắp tàn. Hoa chỉ nở hết mình khi còn có thể. Nở hết mình, rồi tàn một cách nhẹ nhàng. Không níu kéo. Không oán trách.
Rồi nhìn sang những thứ khác trong nhà. Cái bàn đã xước. Cái ghế đã lung lay. Tấm ảnh cũ đã phai màu. Nhìn chúng mà không buồn. Chỉ thầm cảm ơn. Cảm ơn vì chúng đã ở với mình bấy lâu. Cảm ơn vì chúng đã làm xong việc của chúng. Cảm ơn rồi buông. Buông không phải là vứt đi. Buông là không bắt chúng phải trẻ mãi, đẹp mãi, mới mãi như ngày đầu.
Có người hỏi, thấy vô thường như vậy thì còn thiết tha gì với đời. Xin thưa, thấy vô thường rồi mới thiết tha thật sự. Vì biết sen chỉ nở có mấy ngày, mình mới ngắm nó cho trọn. Vì biết người thân không ở mãi bên mình, mình mới thương họ cho trọn. Vì biết một ngày đẹp trời không trở lại, mình mới sống trọn một ngày ấy. Người không thấy vô thường thì sống ẩu. Người thấy vô thường thì sống kỹ. Kỹ từng bữa cơm. Kỹ từng câu nói. Kỹ từng cái ôm.
Đóa sen trước sân nhà bạn, sáng nay nở, vài hôm nữa sẽ tàn. Đừng buồn. Đừng tiếc. Hãy ra ngắm nó ngay bây giờ, khi nó còn đang nở. Ngắm cho kỹ. Thở cho sâu. Và nhớ. Cái đẹp không nằm ở chỗ sen nở mãi. Cái đẹp nằm ở chỗ sen nở hết mình, rồi tàn một cách bình yên. Người tu thiền cũng vậy. Không cần sống mãi. Chỉ cần sống trọn. Trọn trong từng ngày còn lại.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư