🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Người thợ mộc và cái nêm: thiền thay một ý nghĩ xấu bằng một ý nghĩ lành

Thiền & hơi thở · 7 phút đọc

Đầu ngõ có một người thợ mộc. Ông làm nghề đã mấy chục năm. Bàn ghế, tủ giường, cửa nẻo trong xóm phần lớn qua tay ông. Có một điều lạ. Khi ông muốn tháo một cái nêm cũ ra khỏi khúc gỗ, ông không dùng tay kéo. Tay kéo thì đau tay, mà nêm cũng không ra. Ông lấy một cái nêm mới, đặt vào đúng chỗ, rồi đóng mạnh một cái. Nêm cũ bật ra. Nêm mới vào thế chỗ. Đơn giản như vậy thôi.

Đức Phật cũng dùng hình ảnh này để dạy về tâm. Trong Kinh An Trú Tầm, kinh thứ hai mươi của Trung Bộ Kinh, Đức Phật dạy năm biện pháp để nuôi dưỡng niệm lành, loại trừ niệm ác. Biện pháp thứ nhất là lấy niệm lành xua đuổi niệm ác. Thí dụ, lấy niệm từ bi xua đuổi niệm sân giận. Đức Phật dùng ví dụ người thợ mộc khéo, dùng một cái nêm hay, là ý nghĩ lành, đánh bật một cái nêm khác, là ý nghĩ ác.

Nghe qua thì dễ. Nhưng làm thì cần hiểu cho rõ. Ý nghĩ ác là gì. Là cơn giận vừa nổi lên khi ai đó nói một câu trái ý. Là lòng ganh tị vừa nhói lên khi thấy bạn mình thành công. Là ý nghĩ xấu vừa thoáng qua khi thấy người khác hơn mình. Những ý nghĩ ấy đến rất nhanh. Nhanh đến mức mình chưa kịp nhận ra thì nó đã ở trong đầu rồi.

Người thường làm gì với những ý nghĩ ấy. Một là để mặc nó, cho nó lớn dần lên. Giận một chút thành giận nhiều. Ganh một chút thành ganh nhiều. Hai là cố đè nó xuống, bảo mình đừng giận, đừng ganh. Nhưng càng đè, nó càng bật lên mạnh hơn. Như cái nêm đóng chặt, càng kéo càng chặt.

Đức Phật dạy cách thứ ba. Đừng kéo nêm cũ ra bằng tay. Hãy đóng nêm mới vào. Khi giận ai, đừng cố bảo mình đừng giận. Hãy nghĩ một ý nghĩ lành để thay vào. Người ta làm mình giận, có khi vì họ đang khổ. Người ta nói nặng với mình, có khi vì họ đang mệt. Nghĩ như vậy, cơn giận chưa kịp lớn đã bị một ý nghĩ lành đánh bật ra. Không cần đấu tranh. Chỉ cần thay thế.

Biện pháp thứ hai trong kinh cũng rất thực. Là ngẫm nghĩ về hậu quả tai hại của niệm ác. Như một người thấy mình đang đeo quanh cổ một cái xác chó chết, sợ quá, liền vứt bỏ đi. Cũng như người nghiện thuốc lá suy nghĩ thấy hút thuốc có thể gây bệnh cho mình và cho con cái mình, phát sợ bèn bỏ thuốc. Giận cũng vậy. Giận một lần, mất một buổi tối yên. Giận nhiều lần, mất một mối quan hệ. Nghĩ đến cái giá phải trả, tự nhiên mình không muốn giận nữa.

Biện pháp thứ ba là cố gắng quên niệm ác đi, đừng nghĩ tới nó nữa. Phật lấy ví dụ một người nhắm mắt để khỏi phải thấy một vật có thể thúc đẩy mình làm ác. Có những chuyện, càng nghĩ càng giận. Càng nhắc lại càng đau. Cách tốt nhất là quay mặt đi. Không phải là trốn tránh. Mà là không nuôi nó thêm nữa. Một ý nghĩ không được nuôi thì tự nó chết đói.

Biện pháp thứ tư là chận dòng niệm ác lại, để cho nó giảm bớt sức mạnh. Phật ví như một người đang chạy, chuyển sang đi, rồi chuyển sang đứng, rồi ngồi, rồi nằm. Chạy chậm dần lại. Giận cũng vậy. Đang giận muốn nói ngay, thì khoan nói. Đang muốn nhắn tin mắng người ta, thì khoan nhắn. Mỗi lần khoan như vậy, cơn giận yếu đi một chút. Yếu dần, rồi tự tan.

Biện pháp thứ năm là dùng ý chí, nghị lực khống chế niệm ác, không cho nó sanh khởi. Đây là biện pháp cuối cùng, dành cho khi bốn cách trên chưa đủ. Nhưng ngài dạy rằng bốn cách trước đã đủ cho hầu hết mọi trường hợp. Người khéo không cần dùng sức nhiều. Người khéo chỉ cần dùng đúng cách.

Áp vào một ngày bình thường thì thế này. Sáng nay, có đồng nghiệp nói một câu làm mình khó chịu. Ý nghĩ ác đến ngay. Hắn coi thường mình. Hắn cố tình chọc mình. Lúc đó, đừng kéo nêm. Hãy đóng nêm mới. Nghĩ một ý lành. Có khi hắn đang bị sếp mắng, nên mới cáu. Có khi hắn đang lo chuyện nhà, nên mới nói nặng. Một ý lành như vậy, đóng vào đúng chỗ, nêm ác bật ra ngay.

Hay như khi thấy bạn mình mua nhà mới, mua xe mới, lòng nhói lên một chút ganh tị. Đừng mắng mình là người xấu. Chỉ cần đóng nêm mới vào. Mừng cho bạn. Bạn mình có nhà mới, mình mừng. Bạn mình vui, mình cũng vui. Một ý mừng như vậy, đóng vào, nêm ganh bật ra. Lòng nhẹ đi ngay.

Người thợ mộc đầu ngõ làm nghề mấy chục năm, chưa bao giờ kéo nêm bằng tay. Ông biết. Cái gì đã đóng chặt vào gỗ, chỉ có một cái nêm khác mới đánh bật được nó. Tâm mình cũng vậy. Ý nghĩ xấu đã đóng chặt vào lòng, chỉ có một ý nghĩ lành mới đánh bật được nó. Đừng vật lộn với cơn giận. Đừng đè nén lòng ganh. Chỉ cần chọn một ý nghĩ lành, đặt vào đúng chỗ, rồi đóng mạnh một cái. Nêm cũ sẽ bật ra. Và lòng mình, như khúc gỗ sau khi thay nêm, lại chắc chắn như mới.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo đức trong nếp sống người Phật tử — Tỳ kheo Thích Minh Châu, Kinh An Trú Tầm (u-bai/phap034.htm)
Bài liên quanNgồi yên giữa ngày bận rộn — Phần 1Ngồi yên giữa ngày bận rộn — Phần 2Ngồi yên giữa ngày bận rộn — Phần 3