Sáng nay mình đã tập ngồi thở năm phút rồi. Hơi thở đã chậm lại một chút, tâm đã lắng xuống một chút. Nhưng rồi mình đứng dậy, đi vào bếp, và ngày bận rộn bắt đầu cuốn mình đi như thường lệ. Bữa sáng bày ra trước mặt, mà mình ăn như thể đang chạy đua với nó. Một tay cầm bánh mì, một tay lướt điện thoại, mắt đọc tin nhắn, tai nghe tin tức. Ăn xong mà không nhớ mình vừa ăn gì, no hay chưa, ngon hay dở. Cái bụng thì đầy, mà cái tâm thì đói.
Ăn uống là chuyện mỗi ngày, ngày nào cũng ba bữa, vậy mà ít khi mình thật sự có mặt trong bữa ăn. Mình ăn trong lúc nghĩ về cuộc họp sắp tới. Mình ăn trong lúc bực chuyện hôm qua. Mình ăn trong lúc lướt xem người ta ăn gì, chơi gì, sống ra sao. Thức ăn đi vào miệng, nhưng tâm thì đi đâu mất. Ăn như thế, dù món ngon đến mấy cũng thành nhạt. Không phải vì món ăn dở, mà vì mình không có mặt để nếm.
Trong kinh Pháp Cú có câu dạy rất ngắn: "Ăn uống có tiết độ." Tiết độ ở đây không chỉ là ăn ít hay ăn nhiều. Tiết độ là ăn có chừng mực, có biết mình đang ăn. Biết mình đang nhai miếng này, biết vị của nó, biết khi nào mình đã đủ. Người ăn có tiết độ không ăn vì buồn, không ăn vì giận, không ăn vì rảnh tay rảnh miệng. Người ấy ăn vì thân cần, và ăn trong tỉnh táo.
Thử một bữa ăn khác đi. Bữa trưa hôm nay, hãy để điện thoại xuống, tắt ti vi đi, ngồi xuống bàn ăn cho đàng hoàng. Trước khi ăn, thở một hơi. Nhìn đĩa cơm trước mặt, thấy màu sắc của nó, ngửi mùi thơm của nó. Gắp một miếng, đưa lên miệng, nhai chậm. Nhai cho kỹ, để lưỡi nếm được vị mặn, vị ngọt, vị béo của thức ăn. Nuốt xuống, biết mình vừa nuốt. Rồi mới gắp miếng tiếp theo. Ăn như thế, một bữa cơm bình thường bỗng thành một buổi thực tập.
Có người sẽ cười, ăn mà cũng phải tập sao, cầu kỳ quá. Nhưng thử nghĩ xem, cả ngày mình làm bao nhiêu việc trong vô thức, ăn là một trong những việc rõ nhất. Mình ăn vội thì tâm vội. Mình ăn trong bực bội thì thức ăn cũng khó tiêu. Thân và tâm không phải hai thứ riêng biệt. Cái tâm xao động thì cái thân cũng mệt theo. Ăn chậm lại không phải để tỏ ra thanh cao, mà là để cho thân được nghỉ một chút, cho dạ dày làm việc của nó trong yên ổn.
Ăn chánh niệm còn dạy mình một điều nữa, đó là biết đủ. Khi mình ăn chậm, mình mới nghe được tiếng nói của thân. Thân bảo đủ rồi, thì mình dừng. Còn khi mình ăn vội, ăn trong lúc tâm đang chạy, mình không nghe được gì cả, cứ ăn cho tới khi bụng căng lên mới thôi. Rồi sau đó thì mệt, thì buồn ngủ, thì uể oải cả buổi chiều. Biết đủ trong bữa ăn cũng là tập biết đủ trong đời sống. Đủ là đủ, không cần thêm, không cần hơn người ta.
Trong bài Hành Thiền, Hòa thượng Thích Minh Châu giới thiệu thiền như một nếp sống lành mạnh trong sáng, có thể ứng dụng ngay trong đời sống hiện tại. Ăn uống chánh niệm chính là một phần của nếp sống đó. Không cần lên núi, không cần vào chùa, chỉ cần một bữa cơm ăn trong tỉnh táo là đã tu rồi. Thiền không ở đâu xa, thiền ở ngay trong chén cơm của mình.
Phần sau của chuỗi này, mình sẽ mang sự có mặt đó ra khỏi bàn ăn, bước ra đường phố, đi vào chỗ làm, rồi cuối ngày buông xuống trước khi ngủ. Nhưng hôm nay, chỉ cần một bữa ăn thôi. Một bữa ăn không điện thoại, không vội vàng, không nghĩ ngợi. Nhai chậm, nếm kỹ, biết mình đang ăn. Khi ăn xong, bạn sẽ thấy bụng nhẹ hơn, và lạ thay, tâm cũng nhẹ hơn. Bữa ăn là bài tập, mà cũng là phần thưởng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư