🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Thiền & hơi thở

Thiền sư Vô Ngôn Thông: không lời mà truyền đạo

Thiền & hơi thở · 6 phút đọc

Trong xóm, trong công ty, bao giờ cũng có một người ít nói. Họ ngồi lặng lẽ trong cuộc họp, không tranh cãi, không khoe khoang. Người ta dễ nghĩ họ lạnh lùng, hoặc không có gì để nói. Nhưng có khi, chính người ít nói ấy lại là người thấy rõ nhất. Họ không nói vì họ đang nghe. Họ không tranh vì họ đã hiểu.

Hơn một ngàn hai trăm năm trước, có một vị thiền sư như thế. Ngài họ Trịnh, người Quảng Châu, từ nhỏ đã mộ đạo, không màng gia sản, đến thọ nghiệp ở chùa Song Lâm. Tính tình Ngài trầm hậu, ít nói, im lặng mà biết, rõ hiểu mọi việc một cách tổng quát. Người đương thời gọi Ngài là Vô Ngôn Thông, nghĩa là Thông không lời. Có sách còn gọi Ngài là Bất Ngữ Thông, cũng là Thông không nói.

Một hôm, có người hỏi Ngài: Thầy có phải là thiền sư không? Ngài đáp: Tôi chưa từng học thiền. Câu trả lời nghe như đùa, mà thật ra là cả một bài học. Người ta cứ tưởng thiền là một môn học, có sách vở, có bằng cấp, có thầy dạy trò học. Ngài nói không. Thiền không phải thứ học bằng lời. Thiền là thứ sống bằng cả con người mình. Ai sống được thì tự nhiên là thiền, không cần ai phong cho cái danh thiền sư.

Ngài còn để lại một câu ngắn ngủi: Ta vốn không lời. Bốn chữ thôi, mà nói hết được đạo của Ngài. Đạo không nằm trong lời nói. Lời nói chỉ là ngón tay chỉ mặt trăng. Người khôn thì nhìn mặt trăng, người dại thì cứ nhìn ngón tay. Nói nhiều về đạo, chưa chắc đã gần đạo. Im lặng mà sống đúng, có khi lại gần đạo hơn.

Ngài sang đất Giao Châu, dựng chùa Kiến Sơ ở làng Phù Đổng, huyện Tiên Du. Từ Ngài mà dòng thiền Việt Nam bắt đầu, đèn nối đèn qua bao nhiêu thế hệ. Một người ít lời như thế mà lại mở đầu cả một dòng thiền. Vì đạo của Ngài không truyền bằng lời, mà truyền bằng cách sống. Đệ tử nhìn thầy sống mà học. Thầy ngồi yên thì trò biết ngồi yên. Thầy làm việc lặng lẽ thì trò biết làm việc lặng lẽ. Không cần giảng nhiều. Cái sống của thầy chính là bài giảng.

Người bây giờ nói nhiều quá. Sáng mở mắt đã nói, nói trong cuộc họp, nói trên điện thoại, nói trên mạng, nói đến khuya vẫn chưa hết chuyện để nói. Nói nhiều mà lòng không yên hơn. Nói nhiều mà hiểu nhau không hơn. Có khi nói càng nhiều, càng xa nhau. Vì lời nói ra từ cái tâm đang loạn thì chỉ làm loạn thêm. Còn lời nói ra từ cái tâm đã yên thì ít thôi cũng đủ.

Thiền của Vô Ngôn Thông nhắc mình một điều giản dị: trước khi nói, hãy im lặng một hơi thở. Nghe cho trọn một câu rồi hãy đáp. Đừng vội chen lời người khác. Đừng vội chứng minh mình đúng. Có những lúc, im lặng là câu trả lời hay nhất. Có những lúc, không nói gì mà người đối diện lại thấy được an ủi nhiều nhất. Vì họ cần một người nghe, chứ không cần thêm một người nói.

Thử tập một việc nhỏ trong ngày hôm nay. Khi ai đó nói với mình, hãy nghe cho hết. Đừng vừa nghe vừa nghĩ câu đáp. Đừng gật gù cho qua. Nghe bằng cả tai, cả mắt, cả lòng. Nghe xong, thở một hơi rồi mới nói. Chỉ một hơi thở thôi, mà câu nói của mình sẽ khác hẳn. Nó chậm lại, nó mềm lại, nó thật hơn. Người nghe cũng thấy nhẹ hơn.

Cũng đừng sợ người ta nghĩ mình ít nói là mình kém. Vô Ngôn Thông cả đời ít lời mà người đời vẫn gọi Ngài là Thông, là thông suốt. Ít lời không phải là không biết. Ít lời là biết rồi nên không cần nói nữa. Cái biết thật sự không ồn ào. Nó lặng như nước sâu. Nước nông thì sóng sánh, nước sâu thì phẳng lặng. Lòng người cũng vậy.

Chùa Kiến Sơ ngày nay vẫn còn ở làng Phù Đổng. Người ta đến đó, thắp một nén nhang, rồi về. Ít ai nhớ rằng nơi ấy từng có một người không lời mà truyền được đạo cho cả một dòng thiền. Nhưng không sao. Chỉ cần hôm nay mình nói ít đi một chút, nghe nhiều hơn một chút, im lặng một hơi thở trước khi đáp, thì đạo của vị tổ sư ít lời ấy đã ở ngay trong miệng mình, trong tai mình, trong lòng mình rồi.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Thiền Uyển Tập Anh (Lê Mạnh Thát dịch) — Quyển Thượng, tr. 10
Bài liên quanTâm tức là Phật: thiền của thiền sư Cảm ThànhXoay cái nghe vào trong: hạnh nghe của Bồ-tát Quán ÂmNhư con ong hút mật: thiền với lòng tham vừa đủ