Chuông báo thức reo. Tay anh với lấy điện thoại trước cả khi mở mắt. Tin nhắn, tin tức, mạng xã hội. Chưa ra khỏi giường, đầu anh đã đầy những chuyện của thiên hạ. Ai đó cãi nhau, ai đó khoe nhà mới, giá vàng lên xuống, trời hôm nay mưa hay nắng. Anh chưa ăn sáng, chưa rửa mặt, mà lòng đã ồn ào như chợ sớm. Rồi anh dậy, vội vàng đánh răng, vội vàng ăn, vội vàng ra khỏi nhà. Cả ngày hôm đó, anh thấy mình cứ chạy, chạy mãi, mà không biết mình đang chạy đi đâu.
Nhiều người bắt đầu ngày mới như vậy. Mắt chưa mở hẳn, tay đã cầm điện thoại. Tâm chưa tỉnh hẳn, đã bị tin tức lôi đi. Ngày mới chưa kịp bắt đầu, mình đã giao nó cho người khác. Giao cho tin tức, giao cho mạng xã hội, giao cho những chuyện không phải của mình. Đến tối nhìn lại, mình không nhớ ngày hôm đó mình đã sống như thế nào. Chỉ nhớ mình đã lướt qua rất nhiều thứ, mà chẳng có thứ nào thật sự ở lại trong lòng.
Trong sách Những Lời Dạy Từ Các Thiền Sư Việt Nam Xưa, Trần Thái Tông có một bài Sách Tấn, khuyên người tu đừng phân biệt ẩn hay hiện, tại gia hay xuất gia. Ngài viết: chớ luận đại ẩn tiểu ẩn, thôi phân tại gia xuất gia. Chẳng cuộc người tăng kẻ tục, chỉ cốt nhận được bản tâm. Nghĩa là: đừng bàn chuyện ẩn tu trong núi sâu hay tu giữa chợ đời, đừng phân biệt người xuất gia với người tại gia. Chỉ cốt một điều: nhận được bản tâm của mình. Người tại gia, sáng dậy đi làm, tối về lo con, vẫn tu được. Không cần đợi đến lúc lên núi, vào chùa, mới bắt đầu. Ngay trong căn nhà của mình, ngay trong buổi sáng của mình, đã tu được rồi.
Vậy buổi sáng tu như thế nào, khi mình chỉ có vài phút trước khi đi làm? Trong khóa tu thiền Vipassana, vị giảng sư dạy: thiền là 24 tiếng đồng hồ, chứ không phải thiền là chỉ có ngồi mới là thiền. Lúc ngồi thiền thì tỉnh giác, tập trung. Lúc đứng đi cũng phải tập trung chánh niệm. Phải liên tục trong 24 tiếng đồng hồ. Câu này có nghĩa là thiền không nằm ở chỗ ngồi lâu hay ngồi ít. Thiền nằm ở chỗ mình có mặt trong từng giờ của ngày hay không. Năm phút ngồi yên buổi sáng không phải là ít. Năm phút đó là hạt giống. Gieo nó xuống đầu ngày, cả ngày hôm đó sẽ khác.
Cách làm rất đơn giản. Sáng mai, chuông reo, đừng với lấy điện thoại ngay. Ngồi dậy, ngồi thẳng lưng trên giường hoặc trên ghế. Không cần ngồi kiết già. Chỉ cần lưng thẳng. Nhắm mắt lại, thở một hơi. Hơi thở vào, biết mình thở vào. Hơi thở ra, biết mình thở ra. Năm phút thôi. Trong năm phút đó, đừng nghĩ chuyện hôm nay phải làm gì. Đừng nghĩ chuyện hôm qua còn dở dang. Chỉ thở. Hơi thở đang dài thì biết dài. Hơi thở đang ngắn thì biết ngắn. Ý chạy đi đâu, nhẹ nhàng đưa nó về lại với hơi thở. Không cần cố. Không cần giỏi. Chỉ cần ngồi yên năm phút.
Năm phút nghe thì ngắn, nhưng thử làm sẽ thấy nó không ngắn chút nào. Lúc đầu, năm phút dài như cả tiếng. Đầu óc cứ chạy, chân tay cứ bứt rứt, tay cứ muốn với lấy điện thoại. Nhưng ngồi vài hôm, năm phút sẽ trôi qua nhẹ nhàng hơn. Mình bắt đầu thấy buổi sáng của mình khác đi. Mình ăn sáng chậm lại. Mình nghe rõ tiếng chim ngoài cửa sổ. Mình nhìn con mình ăn sáng mà thấy thương, vì lúc đó mình thật sự đang nhìn con, không phải đang nhìn điện thoại. Ngày hôm đó, mình làm việc cũng chậm lại, chắc lại. Không phải vì mình làm ít đi. Mà vì mình làm việc nào, biết việc đó.
Anh trong câu chuyện đầu bài, sau một tuần ngồi yên năm phút mỗi sáng, đã kể một điều lạ. Anh bảo, anh không bỏ điện thoại. Anh vẫn xem tin tức, vẫn trả lời tin nhắn. Chỉ khác là anh xem sau khi đã ngồi yên năm phút. Tin tức vẫn vậy, tin nhắn vẫn vậy, mà anh thì khác. Anh đọc tin mà không còn bị tin cuốn đi. Anh trả lời tin nhắn mà không còn vội vàng. Năm phút buổi sáng không làm tin tức bớt ồn ào. Nó chỉ làm lòng anh bớt ồn ào trước tin tức.
Buổi sáng là đầu ngày. Đầu ngày yên thì cả ngày dễ yên. Đầu ngày rối thì cả ngày dễ rối. Năm phút ngồi yên không phải là mất thời gian. Đó là cách mình lấy lại ngày của mình, trước khi giao nó cho thiên hạ. Sáng mai, chuông reo, hãy thử đừng với lấy điện thoại ngay. Ngồi yên năm phút. Thở vào, biết thở vào. Thở ra, biết thở ra. Chỉ năm phút thôi. Rồi hãy mở điện thoại. Mình sẽ thấy ngày mới của mình bắt đầu bằng sự yên lặng của chính mình, chứ không phải bằng sự ồn ào của người khác.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư